Reportage Kunst

Picknicken tussen kunst, kippen en alpaca's

Labiomista in Genk. Beeld Philippe van Gelooven

Een dierentuin of attractiepark mag je Labiomista in Genk niet noemen. Wat is dit wandel- en picknickpark met dieren en kunst dan wel? Vandaag gaat het open voor het publiek. Trouw nam alvast een kijkje.

Dat kippen centraal staan in het werk van de Vlaamse kunstenaar Koen Vanmechelen, wisten we. Maar er lopen ook lama’s, emoes, dromedarissen, struisvogels, alpaca’s en nandoes bij zijn nieuwe atelier in een park aan de rand van Genk. Het is alsof je in een dierentuin bent beland en niet in het domein van een kunstenaar, maar zeg dat niet hardop. Dan word je meteen gecorrigeerd door de kunstenaar. Burgemeester Wim Dries van Genk kan erover meepraten. Hij kreeg prompt een telefoontje nadat hij het park een ‘internationale toeristische attractie’ had genoemd. ‘Labiomista’ zoals Vanmechelen zijn nieuwe domicilie heeft gedoopt, is geen pretpark en ook geen dierentuin. Maar wat is het dan wel? Dat moeten we zelf ervaren, zegt de kunstenaar.

Zorgboerderij

Op naar Genk, waar Vanmechelen (1965) bij aankomst halverwege de middag, al uren in touw is. Elke dag staat hij om vijf uur op. Met zijn vrouw Inge woont hij op een boerderij, een kwartiertje rijden van Genk. “Ik ga altijd eerst bij de dieren kijken die we daar houden, voordat ik om zeven uur naar mijn atelier ga. Voor de boerderij heb ik zelf geen tijd. Mijn vrouw runt die, samen met een boer. Daarbij worden ze geholpen door mensen met een beperking. Inge heeft er een zorgboerderij van gemaakt. Ze is eigenlijk verpleegkundige en heeft als diensthoofd in de thuiszorg gewerkt. Daardoor heeft ze een bijzondere band met die mensen.”

De wandelschoenen moeten aan, want Labiomista omvat een 24 ha groot park in de wijk Zwartberg, grenzend aan het Nationaal Park Hoge Kempen. De focus ligt op de eerste helft van het terrein, de rest is vrije natuur. Van 1970 tot 1997 zat hier de Limburgse Zoo, een privédierentuin. Vanmechelen kwam er als kind met zijn ‘nonkel’, een bioloog. Na de sluiting werden alle gebouwen­­ afgebroken. Alleen de monumentale directeursvilla bleef staan. Eerder­­ was dat de woning van de directeur van de in 1966 gesloten steenkoolmijn. 

Kunstenaar Koen VanMechelen in Labiomista. Beeld Studio Leyssen

Toen Vanmechelen op het verwilderde terrein stuitte, lag het al twintig jaar braak. De internationaal bekende kunstenaar was op zoek naar een nieuwe werkplek, omdat het onzeker was of hij voor langere tijd de oude fabriek in Hasselt kon huren, waar zijn atelier was gevestigd. De gesprekken met burgemeester Dries resulteerden in een opmerkelijk project, waarin stad en kunstenaar allebei negen miljoen euro hebben geïnvesteerd.

In Labiomista ziet de burgemeester de kans om Genk – door het mijnverleden de meest diverse stad van Vlaanderen met 130 nationaliteiten op 66.000 inwoners – op de kaart te zetten als een ‘laboratorium voor culturele diversiteit’. Ook kan de culturele hotspot zorgen voor een toestroom van toeristen en nieuwe bedrijvigheid. Dat sluit aan bij de visie van Vanmechelen, die geen kunstenaar is die zich in zijn atelier opsluit. Overal in de wereld zet hij samen met de lokale gemeenschap projecten op die bijdragen tot meer binding en wederzijds begrip tussen culturen.

Directeurswoning

We beginnen de wandeling bij The Ark, het entreegebouw met een ‘onthaalpaviljoen’ waar bezoekers via een film een eerste impressie krijgen van Labiomista. De volgende halte is de fraai gerestaureerde directeurswoning die nu Villa OpUnDi heet: Open University of Diversity. In de villa wordt de geschiedenis van het terrein verteld en een beeld gegeven van het werk van de kunstenaar, waarin het altijd draait om (bio)culturele diversiteit.

In de hal word je symbolisch ‘verwelkomd’ door drie bustes: van directeur Marcel Wauters van de Zoo, mijndirecteur Emile Renotte en een kip. Het is een Mechelse Fayoumi, een kruising tussen een Mechelse Silky en de Fayoumi kip uit Egypte. Al sinds 1999 kruist Vanmechelen wereldwijd kippen om een ‘kosmopolitische kip’ te kweken­­. Daarnaast figureert het dier ook in tal van zijn kunstwerken.

Kippen zijn een belangrijk thema in het werk van Koen Vanmechelen. Beeld Photo by Jeroen Verrecht

Daarna leidt het pad naar The Battery, het nieuwe atelier en kantoor van Vanmechelen en zijn tien medewerkers. Het imposante gebouw – een ontwerp van de Zwitserse architect Mario Botta – is niet toegankelijk voor het publiek, maar de kunstenaar vond dat bezoekers toch een inkijkje moeten hebben. Daarom ‘zweeft’ het boven de grond, zodat er een onderdoorgang is met aan weerszijden vitrines met kunst en een kippenren.

Briefjes met dromen

We duiken dieper het park in, op weg naar de stallen en weides met door hem gekweekte en gekruiste dieren. Daarbij passeren we allerlei spelelementen voor kinderen en kunstinstallaties, zoals een tien meter hoog marmeren hoofd van Cosmogolem, de symbolische helper van kinderen overal in de wereld. Die kunnen er briefjes over hun dromen in stoppen. De kunstenaar bouwde wereldwijd al 44 versies van Cosmogolem.

Negen miljoen euro, hoe denkt hij die investering terug te verdienen? Foute vraag, corrigeert hij. “Ik ben geen ondernemer, maar kunstenaar.” Alle inkomsten, ook die uit de toegangskaartjes gaan naar de gemeenschap, zoals gebruikelijk bij zijn projecten met lokale gemeenschappen. Zijn geld verdient hij met de verkoop van zijn schilderijen, beelden en installaties. Hij wijst naar de champignons die onder de bomen worden gekweekt. “Nu doen we dat nog zelf, maar ik hoop dat bewoners dat overnemen en er aan gaan verdienen.” Om die reden wil hij ook geen horeca op het terrein. “Er wonen hier genoeg mensen die lekker kunnen koken. Laten die restaurantjes beginnen.” Het begint door te sijpelen, lacht hij. De bed and breakfast aan de overkant is al uitgebreid. Hij wijst naar de aangrenzende volkstuinen die onderdeel zijn geworden van Labiomista. Ernaast is Nomadland aangelegd: een evenemententerrein met picknickplekken. “Ik zou daar een foodtruck kunnen neerzetten, maar ook dat laat ik graag over aan de bevolking. Nogmaals, ik ben kunstenaar.” En daarmee is ook de vraag beantwoord wat Labiomista is. “Ik zie het als één groot kunstwerk: een ode aan natuur en cultuur, aan diversiteit, de mix van het leven.”

Labiomista, Marcel Habetslaan 60, Genk, opent vandaag voor het publiek.

Eén van de expositieruimten op het terrein van 24 hectare. Beeld Photo by Kris Vervaeke

Wie is Koen Vanmechelen?

Hij werd in 1965 geboren in Sint-Truiden als zoon van een kunstenaar en modeontwerpster. Na de hotelschool werkte hij als kok-patissier bij diverse sterrenrestauArants. Begin jaren negentig werd hij (zonder opleiding) kunstenaar.

(Bio)culturele diversiteit is het hoofdthema van zijn werk dat ook zelf zeer divers is: van schilderijen en sculpturen tot video’s en mixed media-installaties. Daarnaast investeert hij wereldwijd in projecten ten dienste van lokale gemeenschappen. Hij werd internationaal bekend met zijn kruisingsproject met kippen.

Kosmopolitische kip 

Sinds 1999 kruist Vanmechelen wereldwijd nationale en regionale kippenrassen om tot een grotere diversiteit te komen. Van jongs af aan heeft hij iets met dit dier dat zich overal in de wereld heeft kunnen nestelen. De kip ziet hij als ‘de grootste migrant ter wereld’. Met zijn Cosmopolitan Chicken Project, waarvoor hij samenwerkt met wetenschappers, wil hij een ‘kosmopolitische kip’ kweken. Zijn kosmokip is nu toe aan de 24ste generatie. Hij ontdekte dat met elke kruising de dieren sterker en vruchtbaarder worden. Kippen zijn geen mensen, maar hij is ervan overtuigd dat culturele vermenging ook de mens beter maakt, omdat het leidt tot meer wederzijds begrip tussen culturen.

Stellers Zeearenden 

Blikvanger op The Battery, het nieuwe hoofdkwartier van Vanmechelen, is een 23 meter hoge kooi met daarin een koppel met uitsterven bedreigde Stellers zeearenden. Het gebouw, een ontwerp van de Zwitserse architect Mario Botta, is opgetrokken in zwarte bakstenen als verwijzing naar het mijnverleden van Genk. Het heeft ook een enorme serre met tropische vogels.

Gemengde salade

De naam Labiomista bedacht Vanmechelen toen hij in Italië achter een bordje insalata mista zat, een gemengde salade. De naam bestaat uit het Franse la, het internationale bio en het Italiaanse mista. Voor hem betekent het ‘de mix van het leven’.

Eerste jaar gratis

Het eerste jaar mogen inwoners van Genk gratis naar binnen bij Labiomista. Daarna betalen ze 5 euro per jaarkaart. Tot achttien jaar jaar blijft de toegang gratis. Voor mensen van elders kost een entreekaartje 8 euro. In de winter is het park vier maanden gesloten. 

Lees ook:

Vlamingen nemen gretig een stukje oorlogsmonument mee

Het was indrukwekkend: 600.000 terracotta beeldjes opeen gedromd in een natuurgebied in de buurt van Ieper. De roestbruine vlakte van gehurkte mensjes werd dit voorjaar aangelegd in het voormalige niemandsland van de Eerste Wereldoorlog.

Uit de ren, op de sokkel

Kunstenaar Koen Vanmechelen is bezeten van kippen. Hij houdt ze, kruist ze, fotografeert ze, schildert en glasblaast ze. Het Valkhof toont ze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden