Review

Pianist Pletnev is klankmagiër

AMSTERDAM - De optredens in Nederland van de Russische pianist Mikhail Pletnev, een van de allergrootste pianisten van dit moment, waren keer op keer gebeurtenissen. De echte pianokenners praatten er steeds nog lang over na. Vooral het rijke coloriet en de unieke, lichte en heldere speelstijl van Pletnev worden bejubeld; daarin wordt de Russische pianist dan ook slechts geëvenaard door grootheden uit het verleden, als Sergei Rachmaninov, Leopold Godowsky of Vladimir Horowitz.

Tegelijkertijd hebben velen gemengde gevoelens bij Pletnevs spel. Deze klankmagiër heeft namelijk neiging tot overdrijven, wat ten koste gaat van de muzikale zeggingskracht. Daarvan was zeker sprake in het eerste gedeelte van Pletnevs recital in de Grote Zaal van het Concertgebouw, afgelopen zondag. Daarin speelde hij 'Schilderijen van een tentoonstelling' van Modest Moessorgski.

Dit stuk is in de loop der jaren welhaast dood gespeeld. Kennelijk wilde Pletnev daarom vóór alles nieuwe kanten ervan laten horen. Steeds weer haalde hij door accentueringen en ongebruikelijke speelmanieren bijzondere klanken naar boven, of lichtte hij er onverwachte stemmen uit. Vaak was dat fascinerend. Alleen al de manier waarop hij de eerste 'Promenade' opzette: de eenstemmige melodie er met één gefixeerde vinger uithamerend, als was de piano een xylofoon, om vervolgens in de geharmoniseerde frase het instrument met een weekheid en diepte van een laag strijkorkest te laten klinken.

Opmerkelijk hoe helder de piano onder Pletnevs tovervingers klonk; dat is bij andere pianisten in de Grote Zaal zelden het geval. Een verklaring hiervoor is dat de vingertechniek van Pletnev zo goed is dat het rechterpedaal nauwelijks aangeraakt hoeft te worden. Het summum was een zeer snelle tertsentremolo in 'La cabane de Baba-Yaga', die Pletnev zonder pedaal, pianississimo, volstrekt regelmatig wist te realiseren. Sowieso was zijn spel in het zachte gebied van een ongekende schoonheid en afwerking. Bijzondere effecten wist hij te bereiken in kakofonieën, waaruit als krokussen in de sneeuw opeens prachtige harmonieën opbloeiden.

Regelmatig leek het effectbejag het muzikale doel echter voorbij te schieten. Dit leidde bij mij tot een toenemend gevoel van bevreemding, temeer omdat ook de gespeelde notentekst soms beduidend afweek van de gedrukte. Was dit Pletnevs eigengereidheid? Pas daags na het concert kwam het antwoord op deze vraag toen bekendgemaakt werd dat de pianist een onbekende oerversie van 'Schilderijen van een tentoonstelling' had gespeeld. In het programma stond daar niets over vermeld.

Na de pauze vielen echter alle reserves bij mij weg, toen Pletnev zijn eigen transcriptie speelde van elf delen uit het ballet 'Doornroosje' van Tsjaikovski. Wat een raffinement, wat een lichtheid, wat een differentiatie in aanslag binnen het vaak complexe stemmenweefsel! Hier bleef Tsjaikovski's muziek overeind, ondanks al Pletnevs pianistische toevoegingen. Steeds weer doemden de beelden op van ballerina's die over het podium van het Concertgebouw zweefden, zo verrukkelijk dansant speelde Pletnev.

De ideale toegift na deze muzikale fondant was 'De muzikale tabaksdoos' van Anatol Liadov. Pletnev bracht hierin perfect de mechanische regelmaat, maar ook de onregelmatigheid van een oud, enigszins defect speeldoosje tot klinken, dat steeds langzamer gaat lopen.

Toen de veer was afgelopen, stokte de muziek en eindigde dit recital, waar wederom nog lang over nagepraat zal worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden