Muziek

Pianist Oei krijgt zomaar een Erard-vleugel cadeau

Martijn Oei (links) en Frits Janmaat, die hem een vleugel schonk. Beeld Martijn Gijsbertsen
Martijn Oei (links) en Frits Janmaat, die hem een vleugel schonk.Beeld Martijn Gijsbertsen

‘De Ferrari onder de instrumenten’, zo noemt restaurateur Frits Janmaat de romantische vleugels van Erard, waarop Chopin, Liszt en Mendelssohn hun muziek componeerden. Hij gaf een exemplaar cadeau aan pianist Martin Oei.

Het lijkt een doodgewoon rijtjeshuis in de Bijlmer. Maar wie op bezoek gaat bij pianist Martin Oei (25), stapt een woonkamer vol historische vleugels binnen. Strak op een rijtje staan ze, met maar enkele centimeters ertussen: links een Bösendorfer uit 1910, rechts een nagebouwde fortepiano en in het midden prijkt een sierlijk uitgesneden, glanzend instrument van bruin hout.

Die laatste is de Erard-vleugel die Oei cadeau kreeg van Frits Janmaat (64), pianorestaurateur en eigenaar van Maison Erard in Enkhuizen. De twee zijn bevriend sinds Oei als dertienjarige Janmaats winkel binnenstapte, destijds gevestigd aan de Amsterdamse Keizersgracht.

Op slag werd de jonge pianist verliefd op de warme, ingetogen klank van de Erard, waarop 70 procent van alle pianomuziek tussen 1821 en 1937 geschreven is – van Chopin tot Brahms, van Liszt tot Ravel. Sindsdien bleef hij Janmaat regelmatig bezoeken om op zijn gerestaureerde Erards te spelen, eerst voor de lol, later ook voor cd-opnames en concerten.

“Begin mei stuurde Frits me een appje”, vertelt Oei. “Iets in de trant van: ik heb hier een gerestaureerd Erard-model uit 1900 klaarstaan. Als je er ruimte voor hebt, is hij van jou.”

Staat dat er echt?

Oei moest het bericht “een paar keer goed doorlezen: staat dat er echt? Ik kon mijn ogen niet geloven, maar vond het natuurlijk geweldig. Ik zie het als een uiting van waardering omdat ik zo graag op zijn vleugels speel. Nu kan ik er ook gewoon thuis op studeren.”

Janmaat vult aan: “Hier staan ze maar te staan, want de verkoop is sinds corona behoorlijk teruggevallen. Ik redeneerde zo: degenen die ze kunnen betalen, kopen ze niet; die kopen een Yamaha of een ander modern ding. En degenen die graag een Erard willen hebben, de pianisten, kunnen het niet betalen. Daarom besloot ik Martin er een te schenken, want hij buit dat uit, hij brengt dat verder.”

Om een indruk te geven van de karakteristieke Erard-klank, speelt Oei een parelend stukje Chopin op zijn nieuwe vleugel, die zo’n 9000 euro waard is. Opvallend is dat hij het rechterpedaal non-stop ingedrukt houdt voor een lichte galm.

“Een Erard klinkt transparanter en minder homogeen dan een moderne vleugel”, zegt hij na afloop. “De hogere tonen hebben een totaal andere klankkleur dan de lagere. Dus ook als je het pedaal heel lang ingedrukt houdt, kun je de afzonderlijke tonen duidelijk blijven onderscheiden.”

Janmaat wijst op de snaren van de Erard, die parallel in het instrument liggen, allemaal netjes naast elkaar. “Daardoor krijg je registerkwaliteit: bassen, tenoren, alten en sopranen, net als in een orgel, koor of strijkkwartet.”

Het lijkt wel alsof je op een Erard vier instrumenten ineen bespeelt, die allemaal hun eigen klankkleur hebben en afzonderlijk hoorbaar zijn, ook als ze gelijktijdig klinken.

Kruissnarig

Een moderne piano of vleugel is daarentegen ‘kruissnarig’: de bassnaren lopen schuin over de andere snaren, zodat de klankkleur uniform wordt. “Als je het pedaal van een Steinway lang ingedrukt houdt, galmt alles dwars door elkaar en krijg je één grote brij”, zegt Janmaat. “Om dat te voorkomen, moet je het pedaal voortdurend loslaten en opnieuw indrukken.”

Geamuseerd: “Op het conservatorium leer je hoe je negentiende-eeuwse muziek, die grotendeels op een Erard geschreven is, zo goed mogelijk kunt laten klinken op een moderne vleugel. Dat is keihard werken geblazen. Maar pak je een Erard, dan speel je die muziek zó weg.”

Janmaat vindt het dan ook onbegrijpelijk dat de meeste pianisten de Steinway met zijn ‘zware, vette klank’ als een verbetering ten opzichte van de Erard beschouwen. Een kwestie van mode, gewenning en een tunnelvisie, denkt hij. “80 procent van de pianisten is ‘versteinwayd’, dat is bijna niet meer terug te draaien. Maar gelukkig zijn er nog steeds mensen die openstaan voor de heerlijke, glanzende klank van de Erard, vooral onder de jongere generatie.”

Daarom besloot hij niet alleen Martin Oei, maar ook de jonge pianodocenten Andrea Vasi uit Den Haag en Nadia Askarova uit Voorburg een eigen Erard-vleugel te schenken. “Zo komen ook hun leerlingen ermee in aanraking. Zie het als een onderdeel van mijn missionarisschap.”

Sprookjesachtig cadeau

Askarova spreekt van een ‘sprookjesachtig cadeau’. “Het is geweldig om les te geven op dit instrument, want een Erard nodigt je uit om meer verfijnde speelvaardigheden te ontwikkelen.”

Wie nieuwsgierig is geworden naar de typische Erard-klank, kan op zondag 26 september terecht in de Zuiderkerk in Enkhuizen, waar Oei een dankconcert geeft voor zijn gulle vriend. Op een Erard-vleugel natuurlijk, een exemplaar dat Janmaat onlangs aan de kerk geschonken heeft. Op het programma staan de vier ballades van Chopin en Tarantella van de virtuoze Liszt.

Janmaat verheugt zich erop: “Dan kun je horen wat de componisten zélf hoorden toen ze deze muziek schreven. Er gaat een wereld voor je open.”

Lees ook:

Nieuwe chef-dirigent Lorenzo Viotti gaat gerust skateboardend over het podium

Boksen, skateboarden, over daken sprinten. Chef-dirigent Lorenzo Viotti wil muren slechten, gewaagd leven en de geheime wereld van klassieke muziek ontsluiten voor een nieuwe generatie. ‘Ik mis de groove, het risico, de gulheid.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden