InterviewDaan Boertin

Pianist Daan Boertien: ‘Je moet je eigen fantasie zo extreem mogelijk gebruiken’

Daan Boertien: ‘Omdat ik zelf gezongen heb, weet ik wel vrij goed hoe het lichaam werkt bij de zangers die ik begeleid.’Beeld Martijn Gijsbertsen

Pianist Daan Boertien staat graag op het podium maar niet per se in zijn eentje. Zijn hart ligt bij het begeleiden van zangers. Mede daarom is hij genomineerd voor de Grachtenfestivalprijs. 

Pianist Daan Boertien (29) was zelf ooit zanger. In het Sacramentskoor Breda deed hij twintig jaar geleden als broekie mee in de Achtste symfonie van Mahler. Niet in zomaar een uitvoering, maar in die van het Koninklijk Concertgebouworkest onder leiding van Riccardo Chailly, ook vastgelegd op cd. Het maakte een onuitwisbare indruk op hem. Boertien ging aan het conservatorium weliswaar fanatiek piano studeren, maar de liefde voor de zang bleef. Als pianist besloot hij zich mede daarom te specialiseren in het begeleiden van liedzangers. Een opvallende keuze, omdat het betekent dat je altijd in de schaduw van de zanger zit. Boertien denkt daar heel anders over.

Waarom koos je niet voor een solocarrière?

“Na mijn master pianosolo aan het conservatorium realiseerde ik me dat ik met een solocarrière door kon gaan. Maar dan zou ik een van de velen worden. Ik kon ook iets kiezen waarmee ik me zou kunnen onderscheiden en waarin ik echt goed zou kunnen worden. Ik speel uiteraard nog graag het solo repertoire voor piano, maar ik heb niet de ambitie om daar een carrière in te maken. Ik sta graag op een podium, vind het heerlijk om voor publiek te spelen, maar dan wel samen met iemand anders. Ik hoef niet alle applaus voor mezelf alleen. En ja, ik sta het liefst op het podium met zangers. Op het conservatorium begeleidde ik altijd al de zangers die daar studeerden. Ik had er veel te doen, want er waren bijna geen andere pianisten daar die dat wilden.”

Hoe komt dat?

“Ik denk dat pianisten vaak bezig zijn met hun solocarrière en daar past liedbegeleiding niet in. De interesse in het spelen van kamermuziek is er bij hen dan weer wel, want daarin zijn de pianopartijen vaak heel virtuoos. Dus dan kun je als pianist een behoorlijk opvallende rol spelen. Bij liedbegeleiding is dat veel minder het geval. Die begeleidende rol moet je liggen. Toen ik Breda in het Sacramentskoor zong, begeleidde ik al regelmatig de repetities, en dat vond ik heel bijzonder.”

Heb je nooit gedacht dat je moest kiezen: zingen of pianospelen?

“Nee, zingen was leuk, maar pianospelen hoorde meer bij mij. Omdat ik zelf gezongen heb, weet ik wel vrij goed hoe het lichaam werkt bij de zangers die ik begeleid. Hoe het is om lange lijnen te zingen, te fraseren. Mee-ademen met zangers is zo fijn.”

Hoe heb je het aangepakt, de specialisatie tot liedbegeleider?

“Het was bariton Maarten Koningsberger die me in contact bracht met de Engelse pianist Graham Johnson. Dat is een van de allerbeste liedbegeleiders van dit moment. Ik heb een paar dagen achter elkaar lessen bij hem gevolgd, en hij vond dat ik er de intuïtie voor had. Dat was voor mij een belangrijke bevestiging. Heel bijzonder is dat Johnson eerste uitgaven van gedichtenbundels uit vorige eeuwen verzamelt. Hij vindt het belangrijk om juist die bundel in handen te hebben, waarmee een componist als Schubert destijds gewerkt moet hebben. Het zet zijn fantasie in werking. De belangrijkste les van hem is dan ook dat je jouw eigen fantasie zo extreem mogelijk moet gebruiken. Je moet achter de noten zoeken, en je bewust worden wat je op dat moment speelt. Hoe heeft een componist die woorden voorzien van de juiste noten. Bewustwording door fantasie.”

Kun je een voorbeeld geven?

“Het eerste lied uit Schuberts cyclus ‘Die schöne Müllerin’ telt vijf coupletten. De tekst van die coupletten is uiteraard steeds anders, maar de pianist speelt wel vijf keer precies dezelfde noten. Je kunt bij elk couplet je fantasie inzetten. Zo gaat het in het eerste couplet over wandelen, in het tweede over water, in het derde duikt het waterrad op, in het vierde stenen en het vijfde geeft een samenvatting. Door middel van dynamiek, staccato en legato kun je aan de hand van die gegevens elk couplet anders laten klinken, ook al zijn het steeds dezelfde noten. Het moet alleen wel voortkomen uit je fantasie. Als je heel rationeel een van tevoren bedacht staccato gaat zitten spelen, dan werkt het toch niet zo goed. Je fantasie moet altijd aan staan.”

Moet juist in een liedrecital niet alles van tevoren vastliggen?

“Nee. Natuurlijk is het heel fijn als je helemaal op elkaar bent ingespeeld. Hoe vaker je met iemand werkt, hoe beter je elkaar aanvoelt. En toch kun je tijdens een concert plotseling een idee krijgen. Dat je ineens de ingeving krijgt: ‘Oh, maar dit voelde de componist dus!’ De beste ideeën ontstaan tijdens een concert. Een concert is nooit de nabootsing van een repetitie. Zo’n nieuw idee tijdens een uitvoering zorgt voor spontaneïteit. Heel belangrijk. Een zanger kan zo’n idee natuurlijk ook krijgen, en je ontwikkelt de vaardigheid – een soort antenne – om daar op te kunnen inspelen. Liveoptredens zijn geweldig, er bestaat echt geen alternatief voor, dat is me de laatste maanden wel duidelijk geworden. De adrenaline bij een live-optreden zorgt ervoor dat je een stapje verder durft te gaan.”

Je bent genomineerd voor de Grachtenfestivalprijs. Hoe vind je dat?

“Die nominatie heb ik echt niet zien aankomen, ik was totaal verrast. Ik vind het mooi dat het liedrecital daardoor weer wat in de belangstelling komt te staan. Het probleem met het klassieke lied is vaak dat mensen vinden: ‘Zo moet het! Punt’. Dat is veel te star. Je moet de traditie koesteren, maar traditie is niet het doorgeven van as, maar van vuur. Volgens mij zei Mahler ooit zoiets. Het omvormen van recitals kan een toegevoegde waarde hebben, maar het hoeft niet. Een zanger en een pianist op een podium, dat is zo naakt en kwetsbaar. Dat is iets heel moois.”

Daan Boertien begeleidt op 13 augustus om 21.00 uur in Hotel Krasnapolsky Barbara Kozelj en Marc Pantus in Mahlers liederen uit ‘Des Knaben Wunderhorn’, live te horen op NPO Radio 4.

Daan Boertien: ‘Een zanger en een pianist op een podium, dat is zo naakt en kwetsbaar. Dat is iets heel moois.’ Beeld Martijn Gijsbertsen

Grachtenfestival

Het thema van het Grachtenfestival 2020 is ‘Wonder’, omdat het een wonder is dat het überhaupt door kan gaan. Het festival begint vandaag in aangepaste vorm. Tot en met 16 augustus zijn er 135 concerten op zeventig locaties verspreid door de stad. De voorstellingen in de open lucht langs de grachten, een van de aantrekkelijke aspecten van het festival, zijn allemaal naar binnen verplaatst, omdat de anderhalvemetermaatregel daar beter gehandhaafd kan worden. Veel van de concerten worden live gestreamd.

Violiste Emmy Storms won vorig jaar de Grachtenfestivalprijs en is dit jaar artist in residence. Ze is in vier concerten te beluisteren. Dit jaar zijn violist Shin Sihan, sopraan Channa Malkin en pianist Daan Boertien genomineerd. De winnaar wordt daar op 14 augustus bekendgemaakt.

In de serie Opus Novum komt alleen muziek van Nederlandse bodem tot klinken. Bestaande muziek, maar ook spiksplinternieuwe. Het repertoire loopt van klassiek tot jazz en geïmproviseerde muziek.

Voor jazz-liefhebbers is er Jazz@Night. In horecagelegenheden als Pllek, Skatecafé, Noorderlicht en 4’33’’ kun je met vrienden aan tafel genieten van eten, drank en jazz. De concerten zelf duren een uur, maar een dj draait de hele avond door.

NPO Radio 4 zendt elke middag live vanaf het festival het programma ‘Earbites’ uit, gepresenteerd door Dieuwertje Blok. Alle programma’s zijn te vinden op grachtenfestival.nl

Lees ook:

De Nationale Opera gaat weer open: ‘We willen weer contact maken met ons publiek’

De Nationale Opera opent maandag zijn deuren. Eerst voor slechts dertig mensen, en vanaf 1 juli voor honderd. ‘We wilden geen moment meer wachten’, zegt artistiek directeur Sophie de Lint. 

De klik van het liedduo

Een liedduo bestaat uit een zanger en een pianist. Maar wat maakt een duo goed? Sopraan Lenneke Ruiten en pianist Thom Janssen vertellen over hun samenwerking.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden