Interview

Pianist Caspar Vos heeft behoefte aan muziek die ­tegen de hectiek van het leven ingaat

Beeld Jörgen Caris

Zoveel mogelijk zeggen met zo min mogelijk noten: dat streefde de Catalaanse componist Frederic Mompou na. Pianist Caspar Vos stort zich met hart en ziel op diens muziek. ‘Bij Mompou moet je op iedere noot het vergrootglas zetten.’

In het pikkedonker, met slechts één spotje boven de vleugel, nam pianist Caspar Vos (30) zijn cd met muziek van Frederic Mompou op. Muziek, die met zo min mogelijk noten zoveel mogelijk zeggingskracht moet hebben en daarom uiterste concentratie vraagt. Vos: “Zelfs het rode lampje ten teken dat de opname begint, lieten we uit. De opnameleider hoorde aan mijn ademhaling wanneer ik zou beginnen met spelen.”

‘Restart’, zoals hij zijn cd noemde, is een bijzondere cd geworden. De pianist lijkt op de tast zijn weg door de muziek te vinden. Schaarse noten, niet moeilijk om te spelen, maar ze bieden geen enkele kans om je ergens achter te verschuilen.

“Ja”, beaamt Vos, “je bent helemaal naakt als je dit speelt. Mijn leraar Jan Wijn zei altijd dat in muziek iedere noot zwanger is van de volgende. Omdat er hier geen onderliggende lijnen zijn die het zicht vertroebelen, kun je heel duidelijk de geboorte van elke volgende noot ervaren.”

Te veel talent

Het is vijf jaar geleden dat Vos afstudeerde aan het Conservatorium van Amsterdam. Als een van de vele talenten, die allemaal een plekje zoeken in de muziekwereld. Vos is niet alleen pianist, maar ook programmeur van een kamermuziekfestival op Schiermonnikoog. En dit jaar is hij als scout van jong talent verbonden aan het tv-programma ‘Podium Witteman’.

In beide functies kan hij goede musici die nog net niet met hun kop boven het maaiveld uitsteken een kans bieden om opgemerkt te worden. Vos: “Je kunt je afvragen of er niet te veel talenten zijn voor dit kleine landje. Veel van de mensen die tegelijk met mij afstudeerden, zijn iets anders gaan doen omdat ze geen kans hebben gekregen in de harde muziekwereld.”

Hem is het wel gelukt. “Waarom? De aanhouder wint.”

Maar makkelijk is het niet geweest. “Toen ik was afgestudeerd, viel ik in het bekende zwarte gat. Tijdens de conservatoriumtijd had ik structuur. Ik werkte hard om mijn leraar, die een enorme autoriteit is in de muziekwereld, gunstig te stemmen. Toen die wekelijkse lessen wegvielen, raakte ik in een existentiële crisis. Ik vroeg me af: wie ben ik en wat doe ik hier? En wat betekent muziek voor mij? Toen heb ik wel even op de bodem van de put gezeten. Daar bovenop kwam een gebroken hart. Muziek werd te beladen, werkte te veel op mijn gevoel. Ik heb opnieuw moeten leren genieten van muziek, moeten toelaten dat ik er troost en redding in vind.”

Uit het dal

Nu zit er een vrolijke, gepassioneerde prater in de koffieruimte van de Openbare Bibliotheek van Amsterdam. “Toen ik uit het dal kwam, ben ik aan festivals en concoursen mee gaan doen. Ik won prijzen, werd uitgenodigd. Dat heeft me enorm geholpen.”

Vorig jaar liet Vos op zijn eerste cd horen hoe goed hij kan pianospelen. De muziek van de Russische componist Nicolaj Medtner die hij had uitgekozen, is hondsmoeilijk. Nu kiest hij opnieuw voor een relatief onbekende componist uit het begin van de twintigste eeuw.

Maar in tegenstelling tot Medtner gebruikte Mompou heel weinig noten. Mompou (1893-1987) was te verlegen om op te treden als pianist, hield niet van het spectaculaire vertoon dat nodig is om publiek op te banken te krijgen. Dat hoor je in extreme mate terug in zijn kalme muziek, vindt Vos.

“Medtner en Mompou streefden allebei naar maximale expressie. Maar waar Medtner de hele vleugel gebruikt, zou je bij Mompou twee vingers kunnen missen. De muziek van Mompou is desondanks een nog intensievere ervaring. Er zijn zo weinig noten, dat je overal het vergrootglas op moet zetten. Met iedere noot moet je de kern raken en dat is ook uitputtend.”

‘Angelico’, ‘Secret’, ‘Ocell trist’: je hoeft geen Catalaans te kennen om de sfeer van deze muziek te kunnen ­raden. Vos: “Mompou zocht naar eenvoud in deze complexe wereld. Dat zei hij al midden in de twintigste eeuw. Nu denk ik dat ook: ik zie zoveel mensen om me heen die een burn-out krijgen, er is behoefte aan deze muziek die ­tegen de hectiek van het leven ingaat.”

Muren

Maar hoe breng je die muziek tot leven? Dat is niet zo vanzelfsprekend als het lijkt. “In de vroege werken van Mompou staan veel aanwijzingen. Hij wil dat je hier versnelt, daar vertraagt, harder of zachter speelt; dit is een frase met passie, hier is het moment van de climax, enzovoorts.

“Maar aan het einde van zijn leven wilde hij niet meer tussen de muziek en de pianist in staan. Hij liet zelfs de maatstrepen weg, omdat hij die beschouwde als muren middenin muzikale zinnen.”

“Dan is de vraag: wat wil je met de vrijheid die hij je geeft? Complete vrijheid leidt vaak tot verstarring. De noten van deze muziek kunnen worden gespeeld door iedere amateur, maar dan begint het pas. Het is heel moeilijk om een ogenschijnlijk makkelijke melodie goed over te brengen. Ik hou van voetbal en ben een fan van Lionel Messi. Hij doet dingen met de bal die niemand anders kan, maar het ziet er bij hem toch uit alsof het heel makkelijk is. Dat wil ik ook: elke noot eenvoudig op de juiste plaats zetten.”

Muziek die verstilling zoekt, muziek van weinig noten: het doet denken aan de neoklassieke componisten als Ludovico Einaudi en Joep Beving die de piano-playlists op Spotify aanvoeren. Wat is het verschil? Vos kiest zijn woorden nu met extra zorg. “De toekomst zal dat uitmaken. Mompou is al dertig jaar dood en we spelen zijn muziek nog steeds. Of dat met de nieuwe pianisten ook zal gebeuren, is nog de vraag. Persoonlijk vind ik de muziek van Einaudi vrij voorspelbaar. Mompou verrast me juist enorm met onverwachte akkoorden en een eigen klankwereld. Hij is niet te vergelijken met welke andere componist dan ook.”

Lees ook:

Vos is goede gids bij muziek van Medtner

Wat een knappe prestatie is deze debuut-cd, waaruit blijkt hoeveel affiniteit Caspar Vos heeft met Medtners muziek 

Caspar Vos speelt met hart en ziel

Caspar Vos speelt de uitgebeende muziek van Mompou met een heel bijzondere fijngevoeligheid en klankbeheersing.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden