Recensie

Philipp Blom verschaft mooie inzichten over de illusie van het onvoorwaardelijke ouderschap

Bij storm aan zee

Philipp Bloms derde roman verhaalt over gestrande, alleenstaande moeders en een zoekende zoon. 

Ik ben een onbetrouwbare getuige, concludeert Ben, hoofdpersoon uit de nieuwe roman van de Duitse schrijver Philipp Blom, tevens journalist, historicus en vertaler. Ben, 44, verblijft in een Amsterdamse hotelkamer waar hij wacht op de urn van zijn overleden moeder Marlene, die zoekgeraakt is in de post. Ben is begonnen aan een brief aan zijn vierjarige zoon, die deze pas mag lezen als hij zijn vaders leeftijd bereikt heeft, over veertig jaar dus.

Enkele dagen eerder nog schrijft hij dat alles, echt álles wat er gebeurd is in zijn complexe Duits-Nederlandse familie op papier zal komen, maar nu, nu hij het bed deelde met een oude Amsterdamse geliefde, besluit hij zijn eigen verhaal te censureren. Terwijl hij de brief juist schreef om af te rekenen met de leugens waarmee hij opgroeide, begint hij zelf opnieuw met liegen tegen zijn zoon. Inderdaad: de geschiedenis herhaalt zich.

Invloed van het verleden

Philipp Blom, die u kunt kennen van ‘Het Filosofisch Kwintet’ van Human, schreef non-fictieboeken, onder meer over de jaren voor de Eerste Wereldoorlog en hoe die in zijn optiek de rest van de twintigste eeuw bepaalden. Die invloed van het verleden op volgende generaties, daar gaat ook ‘Bij storm aan zee’ over. Blom (1970), geboren in Hamburg, groeide op met een Duitse vader en een Nederlandse moeder.

In zijn roman is dat precies omgekeerd: Ben woont in Den Haag, met zijn Duitse moeder die in Hamburg geboren werd. Bens vader was Henk, een Nederlandse journalist met extreem-linkse sympathieën, bevriend met Ulrike Meinhof. Tijdens een reportage voor Der Spiegel in Colombia wordt hij ontvoerd en vermoord, en zo groeit Ben vanaf zijn vierde op zonder vader, maar wel een die een held was. Of zit het anders? Tijdens de herdenkingsdienst voor zijn moeder zorgt een ontmoeting met ene Clara ervoor dat Bens beeld van dit verhaal een dramatische wending krijgt - en veel meer valt er zonder ernstig te ‘spoilen’ niet over te zeggen.

Katachtige ogen

Dat Bens moeder Marlene heet, komt door zijn grootmoeder Elly, een mooie vrouw met katachtige ogen die actrice wilde worden maar zwanger raakt tijdens de oorlogsjaren. Na de oorlog trouwt ze met een dertig jaar oudere zakenman uit Den Haag, Veenstra. In het na-oorlogse Nederland wordt ze overal vijandig bejegend. Ze doet haar best Hollandse stamppot te leren maken, maar haar harde accent blijft. Na de dood van de stramme Veenstra gloort er bij Elly, nog altijd een knappe vrouw, hoop op toch nog een zwierig en passievol leven, maar dat komt er niet. Met haar gefnuikte dromen drukt ze zwaar op haar dochter, ze legt het zelfs aan met een van haar vriendjes. Marlene vertrekt zodra ze kan. Uiteindelijk rest Elly nog maar één echte ‘huisvriend’: Tio Pepe, de goedkope sherry waarmee ze haar dagen slijt.

Blom wil veel tegelijk: vertellen over de door oorlog en moraal getekende levens van twee alleenstaande moeders, over ontheemd zijn in een vijandig land, over complexe moeder-dochter-relaties, over de zoektocht van een vaderloze zoon met kunstenaarsambities, die model en minnaar wordt van een oudere kunstenares. Het boek gaat over volwassen worden, over leugens, over hoe we een parodie worden van degene die we ooit hadden willen zijn.

Blom laat de vertelperspectieven bijna ongemerkt in elkaar overvloeien, Ben vertelt in de eerste persoon, maar wordt ook in de derde persoon beschreven, moeder en grootmoeder voeren soms ineens als ik-figuren het woord.

Knap en meeslepend 

Het is echt opletten in deze in elkaar verstrengelde verhalen, maar Blom is een knap en meeslepend verteller die de regie niet verliest. En juist door die verstrengeling wordt nog tastbaarder hoezeer moeders, vaders, dochters en zonen die noodlottigheden aan elkaar doorgeven. Niet iets om per se vrolijk van te worden, maar Blom verschaft mooie inzichten over de illusie van het onvoorwaardelijke ouderschap, die ‘Bij storm aan zee’ de moeite van het lezen waard maken.

Kijk naar Ben: die reeks afwezige vaders, en nu staat hij op het punt er zelf een te worden. Zijn vrouw is zo boos over zijn chronische afwezigheid dat ze hem het contact met zoontje Sacha ontzegt. Pijnlijk, en tegelijkertijd neigt Ben ertoe een baan in Parijs te accepteren, waardoor hij zijn zoon nog veel minder zal zien. Niet doen! wil je hem toeroepen.

Philipp Blom
Bij storm aan zee
vert. Kris Lauwerys en Isabelle Schoepen
De Bezige Bij;
206 blz. € 19,99

Ons weekendmagazine Zomertijd staat deze week in het teken van Duitsland. Meer lezen? U vindt alle verhalen in ons dossier.

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Lees alle recensies in dit dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden