Interview

Peter van Straaten is altijd onder de mensen

'Ik heb altijd ontzettend veel plezier beleefd aan mijn werk. En nog.' Beeld Mark Kohn

Niemand hangt op meer wc's dan Peter van Straaten. De tekenaar van de 'Zeurkalender' (en heel veel andere prenten) is 80 geworden.

Het is nog een heel avontuur, een paar foto's maken van tekenaar Peter van Straaten. Even staan, even zitten aan een tafeltje, poseren voor het raam, kunt u heel even aan de bar gaan zitten?, wéér even zitten aan een tafel; het team fotografen dat voor ons met de tekenaar heeft afgesproken is er maar druk mee.

De cafébezoekers die het tafereel bezien, krijgen bijna met de 80-jarige te doen. Maar Van Straaten vindt het helemaal niet erg en ondergaat de fotoshoot ontspannen. Als de sessie voorbij is, schuift hij in één moeite aan tafel aan bij de meneer van de krant. Dat gaat nog best allemaal.

Natuurlijk, tachtig jaren laten hun sporen na, maar tegenover ons zit toch overduidelijk nog Peter van Straaten. Olivier B Bommel-achtig jasje aan, wakkere blik. Hij oogt gelukkig. En dat na 22 'Zeurkalenders', om maar eens een klein wapenfeit te pikken, uit dat indrukwekkende oeuvre vol alledaagse observaties. Er is nu een selectie kroegtekeningen verzameld, onder de naam 'Rondje voor de hele zaak'. Uiteraard ter ere van zijn verjaardag.

Proost, zullen we dus maar zeggen. Hoe heeft u het gevierd?
"Bescheiden deze keer. Ik ben een hapje gaan eten met mijn vrouw. Toen ik 60, 65, 70 en 75 jaar werd heb ik het flink gevierd, maar deze keer dacht ik: Nu eens niet uitgebreid, dat heb ik te vaak gedaan."

Het is ook wel wat, 80 jaar. Hoe staat het met uw gezondheid?
"Op het ogenblik stabiel, dat is lekker. Maar af en toe denk ik toch: hoe lang heb ik nog? En ik zou meer moeten regelen. Hoe staat het bijvoorbeeld met mijn archief? Maar goed, misschien heb ik nog even. Ik heb vier broers, drie zijn er op 86-jarige leeftijd overleden, eentje leeft er nog, die is 84."

"Ach, ik heb een ontzettend leuk leven gehad. En nog. Vooral door mijn werk, daar heb ik altijd ontzettend veel plezier aan beleefd. Waar ik wel moeite mee heb, dat is het digitale tijdperk. Computers, telefoons; ik ben daar niet handig mee."

Voor de tekeningen die u maakt moet je veel onder de mensen komen, lijkt me. Lukt dat nog goed?
"Ik kom niet meer zoveel in de kroeg, natuurlijk, maar op dinsdag ga ik nog vaak biljarten, ik ga wel eens bij Arti eten aan het Rokin, en soms naar café De Zwart. Als ik geluk heb zit mijn collega Dick Matena er. Zo lang het nog kan begeef ik me onder de mensen."

Beeld Peter van Straaten

Uw eerste tekening werd gepubliceerd in Het Parool in 1958, wat was dat voor tijd?
"Voor tekenaars was het een geweldige tijd. Kranten maakten meer van tekenaars gebruik dan van fotografen. Ik kon door de jaren heen steeds meer en vaker iets doen voor de krant. In het begin kreeg ik ook wel opdrachten, zoals reportagetekeningen. Vanaf de stripreeks 'Vader & Zoon' kon ik doen wat ik zelf leuk vind en kon ik ook mijn geld verdienen. Daarvoor had ik voortdurend deurwaarders aan de deur.

Toen Simon Carmiggelt in 1973 met zijn rubriek bij Het Parool stopte, kwam ik op die plek terecht. In 1988 stelde ik de toenmalige hoofdredacteur voor om een dagelijkse cartoon te maken. Dat vond hij goed. Mijn voorwaarde was wel dat de tekeningen niet actueel moesten zijn, daar zou ik op stuk zijn gelopen. Mij ligt dat niet zo, dat kunnen anderen beter. Ik ben een ontzettende fan van jullie Pieter Geenen. Fantastische tekenaar!

Niet actueel, maar alledaags? Ja, zo zou je mijn werk wel kunnen noemen."

Over alledaags gesproken - en dan letterlijk; die Zeurkalenders zijn ook altijd een enorm succes hè?
"Posterkoning Engel Verkerke kwam ooit op het idee voor die Zeurkalenders, dat zal 1993 zijn geweest. Inmiddels zijn het er meer dan twintig. Ik heb het altijd een wonder gevonden dat de mensen ze nog willen kopen. Die tekeningen hadden toch al in de krant gestaan? Het was niet veel werk voor mij, ik moest alleen de zondagen nog bedenken."

Beleeft u op die momenten meer plezier aan het bedenken van het beeld of van de tekst?
"Ik ben in de eerste plaats tekenaar. Dat schrijven, ik zie daar toch als een berg tegenop."

Houdt uw artistieke ontwikkeling ongeveer gelijke tred met uw levensloop?
"Ik denk het wel. Niet bewust, maar wel onbewust. Hoewel ik toch ook wel veel cartoons over jongeren maak. Dan put ik toch uit mijn eigen jeugd, denk ik."

Beeld Peter van Straaten

Hoe was die jeugd?
"Ik heb een mooie jeugd gehad. Ik kom uit Arnhem, maar toen het oorlog werd moesten we naar de Veluwe, naar Loenen. Midden in de natuur. Prachtig vond ik dat, ik was echt een natuurjongen. Acht maanden niet naar school, wat wil je nog meer. Ik moet wel honger hebben gehad, maar ik heb er niets van gemerkt. Ik was alleen heel bang voor die V-1's. Ik weet nog dat één zo'n raket een bocht maakte. Die ging weer terug naar waar die vandaan kwam. Ja, dat geloof je haast niet, maar die maakte rechtsomkeert. Wij juichen, natuurlijk: 'Hoi, hoi, hoi!'. Ik was toen negen."

En nu dus tachtig. Heeft u de menselijke gedragingen - toch uw thematiek - zien veranderen?
"Hoe mensen met elkaar omgaan, dat vind ik nog steeds boeiend. Terwijl ik daar niet eens zo bewust mee bezig ben. Ik denk dat ik het opzuig als een spons. De wereld om je heen is wel veranderlijk. In sociëteit De Kring, waar ik biljart, werd in mijn jonge jaren voortdurend gevochten. Dat is nu niet meer voor te stellen. Het kroegleven is ook veranderlijk. Echte Amsterdamse bruine kroegen heb je haast niet meer. Het rookverbod is gekomen..."

Ja, wat vindt u daarvan?
"Het zal wel nuttig zijn, maar ik vind het jammer. Die actie in het Maagdenhuis vind ik wel weer goed, dat ze dat deden. Het gaat om de kwaliteit van het onderwijs, dat vind ik belangrijk. Goed dat die studenten daar voor opkomen.

"En de komst van de computer, natuurlijk, dat is ook een belangrijke verandering. Vroeger stopte ik mijn tekeningen in een envelop en dan deed ik ze zo bij de krant in de brievenbus. De computer is nu overal. Als je iets geheim wilt houden, moet je dat tegenwoordig per brief doen. Dus dat is wel veranderlijk."

Maar de oudere man die in de kroeg naar jongere vrouwen kijkt....
"Dat blijft eeuwig."

'Rondje voor de hele zaak', Peter van Straaten. Uitgeverij De Harmonie, Amsterdam.

Komisch baken van alledaagse observaties

Herkenbaar Hollands leed is het handelsmerk van Peter van Straaten (1935). De getekende observaties, vaak situaties in een café voorzien van scherpzinnige teksten, zijn niet alleen voor lezers van Het Parool en later de Volkskrant een komisch baken. Van Straaten bereikt een veel groter publiek met de jaarlijkse 'Zeurkalender' (sinds 1994) en met zijn gebundelde boeken, zoals bijvoorbeeld van de serie 'Vader & Zoon'. 'Rondje voor de hele zaak' is onderdeel van een serie themabundelingen. Eerder verschenen 'Roken Neuken Drinken', 'Zo zijn we niet getrouwd' en 'Niet doen opa!'. Van Straaten maakte ook veel cartoons over literatuur en de kloof tussen verschillende generaties. Samen met muzikant en poëziekenner Henny Vrienten maakte Van Straaten de gedichtenbundel 'Aan de laatste roker'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden