Acteur Ellar Coltrane in ‘Boyhood’ van Richard Linklater

Filmkronieken

Personages en hun acteurs die opgroeien voor de camera

Acteur Ellar Coltrane in ‘Boyhood’ van Richard LinklaterBeeld IFC Films

Sommige filmmakers kunnen meesterlijk het verstrijken van de tijd zichtbaar en invoelbaar maken. Ze werken lang met dezelfde acteurs, die na jaren telkens weer opduiken.

Hij is een jonge autocoureur, zij een scriptgirl op filmsets. De ontmoeting, midden jaren zestig, is toevallig. Zij mist de laatste trein. Hij geeft haar een lift. Op die koude, donkere avond, in de auto naar Parijs, gebeurt het. Jean-Louis en Anne, beiden jong verweduwd, worden voorzichtig weer verliefd.

De Franse klassieker ‘Un homme et une femme’, die vanaf vandaag gerestaureerd en wel opnieuw in omloop wordt gebracht, maakte indruk in 1966. De Franse regisseur Claude Lelouch boetseerde in een losse, lyrische stijl een kleine film over een grote liefde. Een film over gezichten en landschappen, ­opgenomen in zwart-wit met toefjes kleur, waarin de camera om de geliefden heen danst en de muziek ze optilt. De soundtrack van de Franse componist Francis Lai met het liefdesliedje ‘Un homme et une femme’ (ba da ba, da da da, da da da) werd een wereldsucces. Lelouch won de Gouden Palm in Cannes, twee Oscars en nog een hele rits andere prijzen.

Na 53 jaar zijn de geliefden terug

En nu zijn ze terug, de twee geliefden. In ‘Les plus belles années d’une vie’, dat gelijk­tijdig met de voorganger verschijnt, is het 53 jaar later. De dertigers zijn tachtigers, gespeeld door hetzelfde acteursduo: Anouk Aimée (88) en Jean-Louis Trintignant (89). Dat de twee Franse topacteurs nog bij de les zijn, is al een kleine sensatie. Lelouch, inmiddels zelf ook een tachtiger, maakt er dankbaar gebruik van, door opnieuw een kleine film op te tuigen, dit keer over de hereniging van de geliefden in de herfst van hun leven.

Het moet gezegd, de film is een beetje een allegaartje van dromen, gedachten en herinneringen. De mooie, verweerde gezichten van ­Aimée en Trintignant en de flashbacks naar 1966 maken nog de meeste indruk. Door de halve eeuw die er tussen de twee films ligt, is het alsof je in een wonderlijke tijdmachine stapt. Behalve met de personages maak je ook met de acteurs een levensreis. 

‘Un homme et une femme’ uit 1966. Het vervolg komt nu in de bioscoop.Beeld Warner Home Entertainment

Je zou het een odyssee-achtige ervaring kunnen noemen die ook ten grondslag ligt aan de populariteit van veel televisieseries. Series hebben, zeker als ze meerdere seizoenen tellen, een lange adem: ze stellen je in staat om geruime tijd mee te leven met geliefde personages. In de bioscoop bestaat dit fenomeen al veel langer.

Les quatre cents coups

Een mooi voorbeeld is de film waarmee François Truffaut in 1959 de Nouvelle Vague inluidde: ‘Les quatre cents coups’, gebaseerd op ervaringen uit zijn eigen kindertijd. Truffaut vertelt het ontroerende verhaal van een allenig jongetje in Parijs. Antoine Doinel wordt door zijn moeder en stiefvader aan zijn lot overgelaten en dreigt voor galg en rad op te groeien. Uniek was dat Antoine Doinel in 1962 terugkeerde in een korte film (als verliefde ­tiener) en in de jaren zeventig in drie speelfilms (als getrouwde twintiger en gescheiden dertiger). Het resultaat: een vijfdelige film­cyclus over twintig jaar, waarin we Antoine Doinel zagen worstelen met het leven en de liefde, maar ook hoofdrolspeler Jean-Pierre Léaud zagen rijpen.

Dat je zoiets niet alleen in fictie kan doen, bewees de Britse regisseur Michael Apted die in dezelfde jaren zestig begon aan zijn inmiddels fameuze ‘Up’-reeks. Apted begon in 1964 veertien Engelse schoolkinderen te volgen. Elke zeven jaar keerde hij bij ze terug om hun levenswandel door te nemen, met alle ups en downs, wat een prachtige documentairereeks opleverde die nog steeds loopt. Inmiddels zijn er 56 jaar verstreken, van ‘7 Up’ tot ‘63 Up’. De zevenjarigen van toen zijn nu zestigers. We hebben meegeleefd met alle intimiteiten: ­huwelijken en scheidingen, geboortes en ­ziektes, verlangens, angsten en twijfels.

Filmkronieken

‘Un homme et une femme’ (1966) en opvolger ‘Les plus belles années d’une vie’ (2019) van Claude Lelouch zijn vanaf vandaag te zien in de bioscoop. De filmkronieken van François Truffaut en Richard Linklater zijn verkrijgbaar op dvd en te streamen. De Britse ‘Up’-reeks is geregeld op televisie te zien.

Je ziet wat film vermag als spiegel van het leven. Je kijkt door de tijd heen naar twee geliefden die altijd aan elkaar bleven denken, en je ziet je eigen liefdesleven weerspiegeld. Je ziet een kwetsbaar Frans jongetje uitgroeien tot een man, en Engelse kinderen hun levensweg vinden.

De filmmaker die dit kneden in de tijd als geen ander beheerst, is Richard Linklater. De Amerikaanse regisseur maakte met Ethan Hawke als de Amerikaanse Jesse en Julie Delpy als de Franse Celine een meesterlijke, drie­delige filmkroniek. In ‘Before Sunrise’, dat dit jaar zijn 25-jarige jubileum viert, ontmoeten twee twintigers elkaar in de trein. Ze besluiten samen uit te stappen in Wenen, om een dag door de stad te dwalen en als een blok voor ­elkaar te vallen. Een hartveroverend, super ­romantisch avontuur met – niet onbelangrijk – een open einde dat fans naar een vervolg deed snakken. Dat kwam negen jaar later met ‘Before Sunset’, waarin de wandeling werd voortgezet in Parijs. Nog eens negen jaar later volgde ‘Before Midnight’, waarin het jeugdige zwieren definitief had plaatsgemaakt voor Bergman-achtige scènes uit een huwelijk. 

Boyhood

Als kers op de taart verscheen in 2014 Link­laters ‘Boyhood’, waarvoor hij twaalf jaar lang met dezelfde cast filmde, zodat je het opgroeien van Mason op de voet kon volgen, van zevenjarig kind tot jonge volwassene. Een magische ervaring, omdat de film op een bijzondere manier fictie en documentaire verenigde, en de tijd zichtbaar maakte. Boyhood eindigde met Masons eerste liefde, waar zoveel verhalen juist mee beginnen, zoals dat van Jean-Louis en Anne in de auto naar Parijs.

Lees ook:

Eye viert Chantal Akerman, een vrijmoedig filmvernieuwer met oog voor vrouwenlevens

Zelden is er een filmmaker geweest die zo intens de relatie met haar moeder onderzocht als Chantal Akerman. De Belgische cineaste die van alledaagse vrouwenlevens iets heel bijzonders maakte, wordt deze zomer gevierd in het Eye Filmmuseum.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden