recensie

Paul Scheffer schreef een helder en gefundeerd betoog over migratie

Publicist Paul Scheffer schreef 'De vorm van vrijheid'. Beeld Maartje Geels

Als je roept dat migranten welkom zijn, moet je dat ook kunnen waarmaken, betoogt Paul Scheffer.

Er zijn Nederlanders, meestal van progressieve snit, die vinden dat ons land de grenzen helemaal open moet gooien. Iedereen die hier wil komen wonen en werken is welkom. Immigranten zijn een verrijking voor onze samenleving; gezien de krapte op de arbeidsmarkt en de vergrijzing hebben we de aanwas hard nodig. 

Bovendien: waar zouden wij het recht vandaan halen om tegen mensen buiten Nederland te zeggen: dit is ons stukje land, alleen voor ons, en voor niemand anders? Waarom mogen anderen niet in onze rijkdom en voorspoed delen? Vluchtelingen uit oorlogsgebieden kunnen we natuurlijk al helemaal niet weigeren.

In een helder en gefundeerd betoog laat publicist Paul Scheffer in het boek ‘De vorm van vrijheid’ zien dat het onbekommerd toelaten van iedereen die maar wil, niet realistisch is. Een open samenleving als de onze kan niet functioneren zonder begrenzingen. 

“De vrijheid behoeft een norm”, aldus de auteur. Hij wijst daarbij vooral op de vele conflicten in de wereld: “De liberale democratieën van Europa kunnen zich in een chaotische omgeving van autoritaire staten niet zonder voorbehoud openen naar de buitenwereld.” Dit is geen pleidooi voor afsluiting tegenover de noden van onze omgeving, zegt de schrijver er nadrukkelijk bij, “maar wel een rechtvaardiging van grenzen”. Je kunt wel roepen dat iedereen welkom is, maar je moet het ook kunnen waarmaken.

Krimp

Scheffer, hoogleraar Europese studies aan de Universiteit van Tilburg, komt met demografische cijfers om zijn stelling te onderbouwen. Hij heeft het CBS gevraagd diverse scenario’s uit te rekenen, iets wat nog nooit eerder is gedaan. En dat is opvallend, want hoe kun je zinvol discussiëren over de vraag welke migratie we in Nederland zouden willen als je niet de juiste cijfers paraat hebt?

Bij een ruimhartige migratie- en asielpolitiek, zoals de kosmopolitisch ingestelde partijen dat bepleiten, zou de bevolking in 2060 volgens de CBS-prognoses boven de 20 miljoen uitkomen. Dat zeggen ze er nooit bij, aldus Scheffer, een zinnetje dat vaker voorkomt in dit interessante boek.

Omgekeerd zou een zeer restrictief beleid, zoals populistische partijen als de PVV en Forum voor Democratie eisen, tot onbedoeld gevolg hebben dat de bevolking krimpt. Ook hier geldt: dat zeggen deze partijen er nooit bij. “Want de gevolgen van deze krimp zijn nogal problematisch in een samenleving die aan het vergrijzen is.” Dat hoor je niet van Wilders of Baudet als zij het over het hermetisch sluiten van de grenzen hebben.

Multicultureel drama

Scheffer heeft nog meer cijfers achter de hand. Het argument dat we mensen van buiten goed kunnen gebruiken om de krapte op de arbeidsmarkt te bestrijden, nuanceert of pareert hij zelfs door er op te wijzen dat van de mensen uit de traditionele migratielanden, Marokko en Turkije, die in Nederland wonen, er relatief veel afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering. En ook hun opleidingsniveau is lager. Dus hoezo zouden migranten makkelijk de vacatures kunnen vervullen?

Deze redeneertrant - laten we eerst de feiten verzamelen, dan praten we verder - is typerend voor Paul Scheffer die in 2000 naam maakte met zijn essay ‘Het multiculturele drama’ en die zeven jaar later het boek ‘Land van aankomst‘ publiceerde. Ook daarin betrok hij goed onderbouwde stellingen over immigratie die niet altijd even populair zijn in de progressieve kringen waaruit hij zelf voorkomt. Daar wekken ze zelfs weerstand: Scheffer, lange tijd gezien als de partij-ideoloog van de PvdA, heeft in de loop der jaren harde kritiek over zich heen gekregen.

Onhaalbare voorstellen

In zijn boek, een uitwerking van een essay dat hij drie jaar geleden voor de Maand van de Filosofie schreef, geeft Scheffer ook een historische verhandeling over hoe er door de eeuwen heen over grenzen werd gedacht. En hij gaat in op de toekomst van de Europese Unie die de binnengrenzen heeft geslecht maar nog geen afdoende bescherming van haar buitengrenzen heeft. De hoogleraar zet de federalisten en de nationalisten tegenover elkaar. De Belgische oud-premier Guy Verhofstadt pleit voor een snelle eenwording van Europa met een eigen belastingheffing en een leger. Dappere voorstellen, maar volstrekt onhaalbaar.

Daartegenover staan nationalisten als Thierry Baudet die gruwen van Europese eenwording en voor wie de nationale staat bijna heilig is. Ook voor hem heeft Scheffer waarderende woorden, maar zijn ideeën over bijvoorbeeld het opheffen van het Europees Parlement zijn ondoordacht. En ook voor Verhofstadt en Baudet geldt dat zij de nadelen van hun plannen liever verzwijgen - ze vertellen die er niet bij. Ze hebben buiten Paul Scheffer gerekend.

Oordeel

Scheffer wil eerst feiten verzamelen, dan verder praten: een helder en gefundeerd betoog.

Paul Scheffer
De vorm van vrijheid
De Bezige Bij; 224 blz. €19,90

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden