null Beeld

TaalTon den Boon

Pas sinds de 17de eeuw is ‘zwangere vrouw’ courant

Gisteren stond er een intrigerende kop in Trouw: ‘Zwangere twijfels’. Het artikel ging over zwangere vrouwen die al dan niet twijfelen over nut, noodzaak en wenselijkheid van het covidvaccin. De beoogde betekenis van ‘zwangere twijfels’ is iets als: ‘(mogelijke) twijfels van/bij zwangere mensen’. Maar kun je zo’n betekenis eigenlijk wel op die manier verwoorden? Blijkbaar, want anders was die krantenkop niet bedacht. Maar dat wil niet zeggen dat het bijvoeglijk naamwoord ‘zwanger’ gewoon is in de betekenis ‘van zwangeren’ of ‘met betrekking tot de zwangerschap’.

Het woordenboek kent die betekenis in elk geval niet en ‘zwangere twijfels’ is in tekstbestanden (krantendatabase, internet) geen courante woordgroep, evenmin als betekenisverwante combinaties als ‘zwangere bedenkingen, onzekerheid, scepsis’. Andere woordcombinaties waarin ‘zwanger’ deze betekenis zou kunnen hebben, zijn ‘zwangere angst/depressie’ of ‘zwangere fantasie’. Die komen weliswaar incidenteel voor, maar zijn evenmin courant.

Baarmoeder dragend

Behalve in de combinatie ‘zwanger van…’ (geheel vervuld van, vol van) wordt zwanger doorgaans alleen gebruikt in de betekenis ‘een kind verwachtend’. In die betekenis kun je het zowel van vrouwen als mannen zeggen. In de meest letterlijke betekenis ‘een kind in de baarmoeder dragend’ benoemt zwanger echter alleen een hoedanigheid van vrouwen (of vrouwtjesdieren).

Pas sinds de 17de eeuw wordt ‘zwanger’ in deze betekenis gebruikt. Voordien werd van vrouwen die een kind dragen gezegd dat ze ‘zwaar’ of ‘groot’ waren (‘swaer met kinde’, ‘groot van kinde’). In de oudste vindplaatsen betekent zwanger ‘vol/vervuld zijn van …’. Wellicht gaat het woord terug op een voor-Germaanse taalvorm voor ‘zwaar’. Een alternatieve verklaring is dat zwanger verband houdt met een oude taalvorm voor ‘slingeren’ en verwijst naar het schommelend lopen van sommige (hoog)zwangere vrouwen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar peter-arno.coppen@ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden