RecensieBoeken

Parijs door de ogen van Houellebecq, Campert en Slimani

slimanifoto bart koetsierBeeld Bart Koetsier

Parijs is een boekenstad én een fotostad. Margot Dijkgraaf schreef een boek over de Parijse plekken en routes van Franse en Nederlandse schrijvers. Mede dankzij de foto's van Bart Koetsier is het veel meer dan een wandelgids.

Stad van lust. Eetlust, wellust, wraaklust, strijdlust, moordlust, schreef Nelleke Noordervliet over Parijs. W.F. Hermans noemde het een stad die je laat beseffen dat Nederlanders driekwart van alle smakelijke dingen die de lieve natuur oplevert, helemaal niet kennen, voor Adriaan van Dis is Parijs de grootste Afrikaanse stad buiten Afrika.

Literatuurcriticus en schrijver Margot Dijkgraaf koos voor het boek ‘Met Parijse pen’ tien schrijvers – vier Nederlanders, zes Fransen, evenveel mannen als vrouwen – die een bijzondere relatie hebben met de lichtstad. Ze woonden er of wonen er nog, ze liepen er rond, schreven er, over het leven in de stad, de mensen en de gebouwen, en over zichzelf. Dijkgraaf legt in ieder hoofstuk uit wat de relatie van de schrijver was of is met Parijs, en welke rol de stad speelt in hun werk, en hoe het daar nu is. Iedere schrijver heeft in het boek ook een route gekregen, zodat de lezer als dat weer kan met het boek in de hand de route van de schrijvers kan lopen.

Het boek is veel meer dan een literair wandelgidsje. Dijkgraaf weet de romans en de biografische informatie vloeiend in één verhaal te gieten. Voor mensen die de schrijver nog niet kennen, of hun romans nog niet gelezen hebben, schrijft ze genoeg om nieuwsgierig te worden. Zoals naar het werk en het Parijs van Virginie Despentes, die in 1994 opschudding veroorzaakte met haar roman ‘Baise-moi’, vanwege de ‘lawine aan seks en geweld die ze over haar lezer uitstort’. Dijkgraaf vertelt hier over de trilogie ‘Vernon Subutex’, die gaat over een ex-platenhandelaar die op straat komt te staan waardoor zijn ‘afdaling in de hel van sociale uitsluiting en zijn zwervende bestaan door Parijs’ begint.

Het Parijse nachtleven aan de Boulevard de Clichy.Beeld Bart Koetsier

De slimme, assertieve rol van vrouwelijke karakters

Ook voor de lezer die de schrijver al wel kent, of denkt te kennen, is het boek interessant, want Dijkgraaf weet veel en verhult haar eigen mening niet. Bijvoorbeeld over de van de Fransen afgeschermde houding van de personages van Remco Campert: ‘niemand vraagt zich af of het wezen van Parijs juist buiten die gesloten kring van feestende Nederlandse kunstenaars zou kunnen liggen’. W.F. Hermans schetst in ‘Au Pair’ volgens Dijkgraaf een ‘bizar Parijs’, en ze citeert Hella Haasse die meent dat het boek vooral draait om de verleiding van het jonge meisje door de oude schrijver zelf. Michel Houellebecq krijgt nog meer kritiek, die geeft volgens Dijkgraaf in ‘Soumission’ ‘zoals gebruikelijk’ de vrouw geen serieuze stem. Bij de vrouwelijke schrijvers roemt ze juist de slimme, assertieve rol van vrouwelijke karakters. Extra bitter is het daarom dat de uitgever op de achterflap van Dijkgraafs boek alleen de besproken mannelijke schrijvers aankondigt.

De foto’s van Bart Koetsier geven ‘Met Parijse pen’ een bijzondere extra dimensie. Koetsier exposeerde eerder al de foto’s die hij maakte van het nachtleven in Europese steden, voor dit boek heeft hij enkele van die foto’s gebruikt, daarnaast fotografeerde hij rond de plekken die belangrijk waren voor de schrijver. Althans, dat vermoedt de kijker. De tientallen foto’s staan namelijk zonder verdere toelichting (bijvoorbeeld een specifieke plaats, tijd, of informatie over de situatie) paginagroot tussen de hoofdstukken. Zo blijft er ruimte voor eigen associaties.

Beeld Bart Koetsier

Eén beeld van Parijs bestaat niet, en dat is juist deel van de charme

Meer dan literatuurstad is Parijs ’s werelds fotohoofdstad. Geen stad is vaker op de foto vastgelegd, van de allereerste foto’s in 1839 en Henri Cartier-Bresson en Robert Doisneau in de jaren vijftig tot de miljarden foto’s die toeristen jaarlijks maken van de belangrijkste attracties. Daardoor is Parijs op de foto al snel een cliché. Koetsier weet die valkuil te omzeilen door in te zoomen op de mensen van nu. Zo volgt na de tekst over Simone de Beauvoir eerst een kleurenfoto van een jonge vrouw. Onscherp, maar met lage pony en steil donker haar direct te associëren met Juliette Gréco die samen met De Beauvoir en Sartre de jazzkelders na de oorlog op de kaart zette.

We zien een zwartwitfoto van een in Japanse kleding uitgedoste vrouw in de Jardin du Luxembourg. Het is wellicht een verwijzing naar de keurige jeugd die De Beauvoir in Parijs heeft gehad en waar ze ook over schreef. Daarnaast toont Koetsier ook het soms rafelige alledaagse leven op straat.

De Netflix-serie ‘Emily in Paris’, over een Amerikaanse die in de lichtstad verzeild raakt, kreeg vanuit Frankrijk kritiek omdat Parijs er als gepolijste sprookjesstad naar voren komt, die niets te maken heeft met het echte Parijs met de clochards, vieze metro’s en aanslagen. Daar hoeft dit boek niet bang voor te zijn. Zowel de foto’s als de tekst tonen alle facetten van het Parijse leven, van de oudste geschiedenis tot de nieuwste roman van Leïla Slimani. Eén beeld van Parijs bestaat niet, en dat is juist deel van de charme. Dit boek geeft nieuwe dimensies aan de hoofdstad, voedt het heimwee naar wandelingen langs onbekende hoeken, en is daarnaast ook een lofzang op de literatuur en de fotografie die beide op afstand soelaas bieden.

Met Parijse pen. Literaire omzwervingen, Margot Dijkgraaf en Bart Koetsier, Uitgeverij Boom, 29,95 euro

Lees ook:

Margot Dijkgraaf over tien rebelse Franse schrijfsters

Margot Dijkgraaf (1960), literatuurcriticus en auteur, portretteert in ‘Zij namen het woord’ tien Franse schrijfsters van de zeventiende eeuw tot nu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden