BoekrecensieEngelse literatuur

Over Shakespeare, zijn vrouw en hun dode zoon

Huisje van Anne Hathaway, de vrouw van William ShakespeareBeeld The Print Collector/Heritage Ima

Maggie O’Farrell schrijft zinnelijke roman over Shakespeare, zijn vrouw, hun dode zoon: de wereld achter ‘Hamlet’

In augustus 1596 werd in de Holy Trinity Church te Stratford-upon-Avon een jongen uitgevaren. ‘Hamnet filius William Shakspere,’ zei een notitie in het kerkregister. Spelling was een fluïde gegeven in die dagen. Van de naam van schrijver Shakespeare (want ja, het is zijn zoon in dat graf) gaan allerlei schrijfwijzen de ronde, en Hamnet en Hamlet waren indertijd volledig uitwisselbaar als voornaam.

Een aantal jaar na de dood van zijn zoon presenteerde Shakespeare ‘Hamlet’. In deze tragedie spelen de dood en de relatie tussen ouders en hun kinderen een grote rol. Toch zijn letterkundigen en historici het er niet over eens in hoeverre het toneelstuk met Shakespeare’s ‘eigen Hamlet’ te maken heeft. De Iers-Britse schrijfster Maggie O’Farrell gaat er in haar roman Hamnet van uit van wel, en dat levert een aangrijpende roman op.

Hamnet is er een van een tweeling, en heeft nog een ouder zusje. Dit totaal van drie kinderen klopt niet met wat hun moeder Agnes had verwacht: zij wist zeker dat ze er maar twee zou krijgen. En de dingen die Agnes zeker weten, kloppen eigenlijk altijd. Haar voorspellingen zijn zo griezelig goed, dat ze ze doorgaans voor zich houdt.

Veel geweld, weinig geld

Agnes is sowieso erg op zichzelf. Ze groeit op als ongewenst bonuskind van haar stiefmoeder en is vooral buiten, in de natuur. In de weer met planten en kruiden en met een roofvogel die ze tam heeft gemaakt. Ze is ‘te wild voor een man’, wordt in de gemeenschap gezegd. Maar toch valt er één voor haar: de jonge William Shakespeare. Die komt ook uit een moeilijk gezin. Zijn vader was ooit een belangrijk man, maar sinds de gemeente hem na een ‘enigszins onwettig handeltje’ uitspuugde, is hij vooral dronkaard. Er is veel geweld, en te weinig geld. Om de schulden van zijn vader deels in natura af te betalen, moet William lessen Latijn geven aan de zoontjes van een van de eisers.

Maggie O'Farrell Beeld Murdo MacLeod

Agnes en William vinden in elkaar de ontsnapping aan een liefdeloos bestaan. Maar dat betekent niet dat hun leven vanaf dat moment makkelijk wordt. Hun jongste dochter, het zusje van Hamnet, is ziekelijk. De echtelieden vullen hun dagen met taken die ver van hun eigen belevingswereld af liggen. Als William naar Londen vertrekt om daar alsnog zijn werkelijke ambities te verwezenlijken, is er die enorme afstand.

Die valt ook de kinderen zwaar. Zelfs zozeer dat een van hen wenst dat in Londen de builenpest zal gaan heersen, zodat vader tenminste naar huis komt. Die pest komt er, en vader uiteindelijk ook, maar de afstand blijft voorgoed.

Nee, O’Farrell zag het coronavirus niet aankomen tijdens het schrijfproces van ‘Hamnet’, zei ze in een interview in The Independent. Maar voor de lezer is het heel lastig níet de parallel te trekken tussen de twee ziektes, met hun onzichtbare verspreiding. Halverwege het boek beschrijft O’Farrell zeer overtuigend hoe de pest helemaal vanuit Alexandrië het landelijke Warwickshire bereikt. Tientallen mensen, het weer, handel van en naar allerlei landen, pech onderweg, het virus lift mee op een bijna oneindige reeks van toevalligheden die tegelijkertijd onvermijdelijkheden zijn. Een serie van ongerichte gebeurtenissen met een voor degenen die het overkomt diep persoonlijke gevolgen.

Mest en muffe kleren

“De tijd loopt maar één kant op”, zegt Agnes ergens. Het is voor wie historische fictie schrijft niet altijd makkelijk om de gebeurtenissen en personages invoelbaar te maken voor de lezer van nu. Maggie O’Farrell slaagt daarin. Haar hoofdpersonen praten en denken op een tijd­loze manier. Het decor van de zestiende eeuw blaast ze leven in door alle zintuigen van de vertellers en in te zetten. Het dagelijks leven ruikt naar mest, muffe kleren en gekookte kool, maar ook naar rozemarijn en ingemaakt fruit. Er is altijd geluid van anderen, die te dichtbij wonen en je nooit eens je gang laten gaan. O’Farrell laat de lezer voelen aan stoffen en verse schaafwonden, kruiden in een vijzel stampen. Bij Agnes krijgt dat zintuiglijke een extra lading, omdat zij zoveel voeling heeft met de natuur. Het gedrag van de dieren, het opkomen van de planten, ze observeert het en baseert er haar beslissingen op.

En dan is er nog haar gave, waarmee het al net zo is als met alles in het leven: achter alles wat je denkt te weten, gaat nog een andere waarheid schuil. Zo is er in het echt weinig bekend over Shakespeare’s vrouw. Door de jaren heen ging men er, wellicht omdat Agnes een stuk ouder was dan William, en hij bijna altijd weg was met zijn theatergezelschap, vaak van uit dat het geen gelukkig huwelijk was. O’Farrell presenteert een andere, minstens zo geloofwaardige mogelijkheid.

Wie is Maggie O’Farrell?

Maggie O’Farrell startte haar loopbaan als kunstjournalist. In 2000 debuteerde ze met de roman ‘Voorbij de liefde’. Met ‘De hand die de mijne vasthield’ won ze een Costa Award. O’Farrell schreef ook autobiografisch werk. In ‘Ik ben ik ben ik ben’ vertelde ze over alle zeventien (!) keren dat ze een bijna-doodervaring had, waaronder de levensbedreigende ziekte meningitis die haar op haar achtste jaar trof. O’Farrells dochter Iris lijdt aan een immuunziekte waardoor het gezin, zoals ze in een interview zei, ‘altijd in de alarmstand leeft’. Misschien niet heel toevallig is haar fascinatie met de jong gestorven zoon van Shakespeare. In The Telegraph vertelde ze dat ze al zeker dertig jaar een boek over hem wilde schrijven. Die is er nu. Hamnet is haar achtste roman en staat op de longlist voor de Women’s Prize for Fiction.

Hamnet

Maggie O’Farrell
Hamnet
Vert. Lidwien Biekmann Nijgh & Van Ditmar; 398 blz. € 21,99

Lees ook: 

Rakelings langs de dood. In origineel memoir grijpt O’Farrell bijna-doodervaringen aan om te filosoferen over het leven. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden