Klein VerslagWim Boevink

Over schoonheid en troost en een verzoek aan de VPRO-hoofdredactie

Beeld Trouw

Staat u mij toe tegen het eind van de rit uit eigen werk te citeren. Niet eens uit behoefte aan omzien – die is er zeker ook – maar in verband met de actualiteit, al zal dat verband zich in het wat langere citaat niet meteen ontsluiten. De tekst beschrijft een televisie­registratie uit 2000. Het gaat zo:

‘Het zou zijn allerlaatste concert worden – uitgevoerd in het Utrechtse Vredenburg door het Radio Symfonie Orkest en het Groot Omroep Koor. Zo ziek was de Amerikaanse dirigent Richard Dufallo, dat een dokter in de zaal zijn gesteldheid moest bewaken. Zijn gestalte werkte broos, de schouders staken scheef in het wijdvallende jacket.

Schoonheid en troost betekenden voor Dufallo: Charles Ives, Igor Strawinsky en drie maal Mahler. Voor het publiek verantwoordde hij zijn keuze door de stukken met uit het hoofd geleerde essays in te leiden.

De Amerikaanse dirigent Richard Dufallo tijdens zijn afscheidsconcert in 2000.

Duffalo begon steeds heviger te transpireren

Schoonheid, waarheid, liefde en dood kwamen daarin voorbij en gaandeweg het concert begon Dufallo steeds heviger te transpireren. Voor zijn allerlaatste stuk was zijn keus gevallen op het slot van de negende symfonie van Mahler – de laatste die Mahler, zwaar ziek, kort voor zijn dood in 1911 beëindigde.

Dat slot, vertelde Dufallo, is als een compilatie van Mahlers leven: zijn gevoelens als negentienjarige, vermengd met gevoelens van ouder worden, van angsten en verdriet, door erupties van hartstocht onderbroken. Aan het slot culmineren ze in een grote kracht. Dufallo: “Als die kracht de dood is, dan is het alsof Mahler hem recht in de ogen kijkt en zegt: neem me mee, ik ben klaar”. Mahler, zei Dufallo, stierf aan subacute bacteriële endocarditis, “letterlijk aan een gebroken hart”.

Hij wist van de affaire van zijn vrouw Alma met de architect Walter Gropius. En na die laatste uitbarsting van muzikale kracht aan de slot van de Negende begint de muziek te versterven in “een van de meest diepgaande finales ooit geschreven”. Die finale: een aarzeling tussen stiltes en lang aangehouden noten. “Een ijle muzikale draad waaraan we ons vastklampen in schoonheid en troost.”

Secondenlang houdt hij de blik neergeslagen

De camera houdt zijn gezicht in close-up terwijl hij die allerlaatste noten en stiltes dirigeert. Het zweet gutst uit alle poriën van dat ingevallen gezicht, drupt van zijn neus op de partituur, hij veegt het uit een ooghoek, het loopt als tranen over zijn wangen.

Als de ijle draad voorgoed is losgelaten, is het secondenlang stil en houdt Dufallo de blik neergeslagen. Dan ontlaadt zich de intense, ontroerende spanning in een donderend applaus. We zien Dufallo’s lippen bewegen in dankbaarheid jegens zijn orkest. De leden kijken hem bezorgd na terwijl hij wankelend en met kromgetrokken lijf het podium verlaat. Hij is klaar.’

Tot zover het citaat. En nu de toelichting. De televisieregistratie was onderdeel van Wim Kayzers beroemde serie ‘Van de schoonheid en de troost’. Dufallo stierf nog in het jaar van de opname. En ineens schoot door me heen dat als er ooit behoefte was aan schoonheid en troost, dan toch zeker nu. Ik stuurde Willem van Zeeland, VPRO-hoofdredacteur, een verzoek om de serie opnieuw uit te zenden. Er waren wat kwesties met rechten, zei hij, maar hij zou kijken wat mogelijk was.

Met het oog van een antropoloog en de pen van een dichter doet Wim Boevink dagelijks verslag over de grote en kleine wereld om hem heen. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden