null Beeld

TaalTon den Boon

‘Oudste ridder Willems-Orde sterft’, die zin verdient niet de schoonheidsprijs

‘Oudste ridder Willems-Orde sterft’, kopte Trouw zaterdag. Die formulering zit een lezer niet lekker. ‘Oudste ridder Willems-Orde is gestorven’ zou volgens hem beter zijn geweest. Maar waarom? Want ‘Oudste ridder leeft, slaapt, schrijft, schildert’ klinkt wel correct. ‘Hoe komt het dat dezelfde zin raar klinkt als je ‘leeft’ vervangt door ‘sterft’?

Dat heeft te maken met de aard, beter gezegd het aspect, van de werkwoorden. Leven, slapen e.d. benoemen stuk voor stuk handelingen (of toestanden) die kunnen voortduren. Anders gezegd: in een zin als ‘De ridder leeft/slaapt/schrijft’ is het eindpunt van de genoemde handeling niet geïmpliceerd. Dat komt door het duratieve (of imperfectieve) aspect van de werkwoorden leven en slapen (in deze context).

Sterven daarentegen benoemt een handeling of werking die een verandering benoemt. Een verandering die bovendien per definitie eindig is. Anders gezegd: het eindpunt van de handeling is geïmpliceerd door het werkwoord. Je kunt daarom zeggen dat sterven een terminatief (of inherent perfectief) aspect heeft.

Zo’n perfectief werkwoord gebruiken we doorgaans niet in de onvoltooid tegenwoordige tijd (sterft) wanneer het sterven reeds tot voltooiing is gekomen. In dat geval gebruiken we de verleden tijd (‘Oudste ridder stierf’) of – vaak liever nog – de voltooide tijd (‘Oudste ridder is gestorven’).

In een andere context is de tegenwoordige tijd (hij sterft, hij gaat dood) van zo’n werkwoord trouwens wel weer bruikbaar, maar dan benoem je het proces dat nog gaande is (op sterven liggen) of een proces dat nog zal gaan plaatsvinden.

Terug naar de zin uit de krant: die verdient dus niet de schoonheidsprijs. Vermoedelijk is deze formulering om praktische redenen, als noodoplossing, gekozen: ‘Oudste ridder Willems-Orde is gestorven’ zou niet hebben gepast in de kolom.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden