Fotografie

Otto Snoek zoekt de rafelrandjes op

Het Eendrachtsplein in Rotterdam. Voor zijn nieuwe boek vergeleek fotograaf Otto Snoek Rotterdam met Dresden.Beeld Otto Snoek

Glanzende fotoboeken met monumenten zijn er al genoeg, vindt fotograaf Otto Snoek. Met brede panoramafoto’s van Rotterdam en zusterstad Dresden, naast elkaar gevat in een boek, portretteert hij de steden en hun bewoners vanuit een eigen perspectief.

Er gebeurt altijd wat op de foto’s van Otto Snoek. Mensen doen dingen, dingen die mensen zoal doen op straat. Ze staan, lopen of fietsen, samen of alleen, met of zonder doel. Hekken, muren, fietsen en gebouwen staan daar tussen, vaak wat onbeholpen, of krijgen soms, verlaten, de hoofdrol. Het zijn gebouwen, spullen en mensen die zelden iets met elkaar te maken hebben, behalve dat Snoek ze samen op de foto heeft gezet – en die nu, dankzij die foto, toch een band krijgen.

In zijn nieuwste boek, ‘Rotterdam/Dresden’, staat steeds een foto uit Rotterdam naast een foto uit Dresden. Zo zoekt de kijker ook tussen de mensen en straten van de twee steden overeenkomsten en verschillen. “Er zijn al stapels toeristische fotoboeken”, vertelt Snoek, “dit boek heeft een ander vertrekpunt”. Niet alleen in de Dresdense Altstad, ook in een blokkendozenbuitenwijk zoals Ommoord in Rotterdam of Prohlis in Dresden kan er zomaar iets interessants zijn kader binnenschuiven. Zelf noemt hij het kijkspelletjes: het doel is, tijdens het lopen door de stad, mensen en dingen in één kader te vatten. “Er staan bijna tweehonderdvijftig foto’s in dit boek, dat is veel. Ik hoop dat de toeschouwer dat kijkspel al bladerend doorkrijgt. En dat het hen ertoe zet anders naar hun omgeving te kijken.”

Scherpe blik

De foto’s vereisen inderdaad een scherpe blik. Bijvoorbeeld de foto van het Rotterdamse Eendrachtsplein. Een zomeravond, laaghangende zon. Links in beeld een jongetje in korte broek, zijn voetbal nonchalant geklemd tussen zijn lichaam en een vuilcontainer. Misschien bekijkt hij iets op z’n telefoon. Op een elektriciteitskastje hangt een affiche: een gespierde man in een witte onderbroek, een reclame voor een festival. In Snoeks foto is het een echo van de blote benen van het jongetje links. De posterman is ook de enige die in de camera kijkt, de schaduw van de fotograaf raakt hem bijna. Midden op de foto staat ‘Santa Claus’ alias ‘Kabouter Buttplug’, het ooit zo beruchte beeld van kunstenaar Paul McCarthy. Niemand kijkt er nog van op.

Ernaast staat een foto uit Dresden: ook van een plein, het Postplatz. Daar kronkelt een helderblauwe buis avontuurlijk het kruispunt over, ondersteund door losse betonnen voeten. Op de achtergrond staan gebouwen uit uiteenlopende periodes, een hijskraan, ertussen bewegen mensen op de fiets en te voet, geven verkeersborden die mensen richtingen en snelheden aan. Onverstoorbaar, in het midden van het beeld, is een oude boom getuige van de situatie. Hij kreeg een eigen grindplein rond z’n wortels.

Panoramacamera

Snoek is bekend vanwege zijn directe foto’s met flitslicht van mensen in winkelstraten, in stadions en bij beurzen. Geen gezocht mooie plaatjes of enscenering. Vaak fotografeert hij in Rotterdam, zijn woonplaats. Vanaf 2017 verbleef hij op verzoek van het Goethe Institut meerdere keren in Dresden, in de eerste plaats om ook daar mensen te fotograferen: de Pegida-demonstraties. Maar die waren maar eens per week. De rest van de tijd besloot hij de stad te verkennen. Hij ging alle straten door, een plattegrond in de ene hand, zijn panoramacamera in de andere.

Die camera had hij al eerder gebruikt: een analoge camera, oorspronkelijk ontworpen in de Sovjet-Unie, met een ronddraaiende lens. De foto’s hebben een vertekend, uitgerekt beeld, rechte gebouwen krijgen soms een bolling in het midden. Snoek gebruikte panoramafoto’s ook in een paar eerdere boeken over Rotterdam: één over de spoorbruggen voordat ze gesloopt werden, en één met deels oudere foto’s van de stad, die hij in de jaren negentig had gemaakt.

Nieuwe rafelrandjes

Nu was Dresden aan de beurt. Het voelde vertrouwd: “Rotterdam en Dresden zijn beiden vanuit een soort Ground Zero heropgebouwd na de oorlog. Je ziet in Dresden net als in Rotterdam overal dat er verwoed wordt geprobeerd de rafelrandjes op te doeken, maar buiten beeld ontstaan nieuwe. Soms voel ik me getuige van het ontstaan van die barstjes. Tegelijk geloof ik dat er een oude geest zit in zulke steden, en hoop ik dat ik met m’n foto’s zo af en toe een deurtje openzet, waardoor je daar toegang toe krijgt.”

Zo komen de verschillende lagen uit de geschiedenis naast elkaar in beeld, met horten en stoten, samen met het leven dat daaromheen, vaak al even onbeholpen doorgaat. Een oude bakstenen muur met op de hoek een poort met een glazen kas eromheen gebouwd. Spoortunnels, dichtgetimmerde huizen naast strakke nieuwbouw. Een woud van festivaltoiletten op het Rotterdamse Schouwburgplein. Een man die uitgeteld op een klapstoeltje hangt, tussen de laatste resten van een rommelmarkt langs de Elbe.

Vormgever en uitgever Willem van Zoetendaal koos de foto's en maakte de indeling. Doordat de twee steden geen vaste ‘kant’ hebben in het boek – Rotterdam zit dus soms op de linkerpagina, soms rechts – blijft de kijker continu scherp. Want soms verraden alleen de verkeers- en straatnaamborden in welk land een foto gemaakt is. Dit zijn foto’s van Dresden en Rotterdam, en van alle andere steden waar mensen leven met een geschiedenis.

Otto Snoek, ‘Rotterdam/Dresden’, verscheen bij Van Zoetendaal Publishers en kost 33 euro. www.vanzoetendaal.com

Lees ook:

Niets boeiender dan kijken naar de menigte

’Straatfotograaf’ Otto Snoek heeft een fascinatie voor menigtes, voor groepen mensen die zich etaleren. Zijn Rotterdam vormt een eindeloze bron van inspiratie. “Ik maak een tijdsbeeld van de stad.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden