Interview

Oscarkanshebber Willem Dafoe: Films kunnen je manier van leven veranderen

Willem Dafoe: 'Kunst is een manier om terug te keren naar de basis'. Beeld Getty Images

Van superschurk tot vampier, van Jezus tot Vincent van Gogh. De gevierde Amerikaanse acteur Willem Dafoe speelde in ruim honderd films. Voor zijn bijrol in 'The Florida Project' maakt hij zondagnacht kans op een Oscar.

Het eerste wat opvalt is zijn baard. De anders zo gladgeschoren Willem Dafoe (62) draagt hem een tikje rossig met plukjes grijs. Dafoe lacht. "Ja, dat is een overblijfsel van een recente rol. Ik heb net in Frankrijk een nieuwe film gedraaid met Julian Schnabel, 'At Eternity's Gate', waarin ik Vincent van Gogh speel. Het ergste oranje is er inmiddels uit. Liever had ik meteen alles afgeschoren, maar ook voor een volgende rol was een baard vereist, dus ik zit er nog even mee opgescheept."

Ook zijn stem is opmerkelijk, een warme, vriendelijke bas, vaak begeleid door een lichte ironie, die je uit duizenden herkent en die ook zijn karakter tekent in 'The Florida Project', waarvoor hij morgennacht opgaat voor een Oscar voor beste bijrol. Dafoe speelt de kranige manager van een pimpelpaars geverfd motel in Florida, een soort vaderfiguur voor de armlastige bewoners.

"Ik voel me zeer vereerd, maar het leukste is wel dat het geen typische Oscarfilm is. The Florida Project is een kleine, onafhankelijke film die ik samen met een geïnspireerde regisseur en een stel geweldige kinderen heb gemaakt. Het was mijn taak om me bij hen te voegen, in hun wereld, en dat was een prachtige ervaring. Omdat de kinderen het zelfbewustzijn ontbeerden om zich zorgen te maken over hoe ze overkomen, of wat ze precies moeten doen. Ze waren zichzelf. Tegelijkertijd was er een script dat natuurlijk gevolgd moest worden. Maar ook dat was geen probleem. De kinderen konden erg goed veinzen en hadden echt plezier in het spel. Ik denk dat de film dat ook wel uitstraalt."

Willem Dafoe, een van de grootste en meest geliefde Amerikaanse acteurs, was afgelopen week op de Berlinale waar hij een oeuvreprijs kreeg. Het festival wijdde een tien films tellende hommage aan hem, een selectie uit de ruim honderd films die hij de afgelopen decennia maakte met als hoogtepunten Martin Scorsese's 'The Last Temptation of Christ' en Lars von Triers 'Antichrist'.

Met beide regisseurs werkte Dafoe al verschillende keren samen en ja, het is een tijd geleden, eind jaren tachtig, maar hij herinnert zich nog goed hoe hij in de Jezus-rol stapte. "Marty raadde me aan om naar Pasolini's 'Il Vangelo secondo Matteo' te kijken. Hij zei dat dat de sleutel was. Dus dat heb ik ter inspiratie gedaan. Ik speel Jezus uiteindelijk als een man die alles overkomt. Wat daarbij van belang was, was dat het niet om 'de Jezus' ging, maar om 'een Jezus'. Het belangrijkste voor mij, als acteur, was dat daardoor de druk een beetje van de ketel ging, en dat ik kon ontspannen. Ik hoefde, godzijdank, niet dé Jezus te spelen."

Tegencultuur

Dafoe werd als zoon van een chirurg en een verpleegster geboren in een klein stadje in de Midwest en trok rond zijn twintigste naar New York waar hij midden jaren zeventig een van de oprichters was van het experimentele theatergezelschap The Wooster Group. "Ik had geluk. Ik viel met mijn neus in de boter toen ik in New York arriveerde. Er heerste een heel vrije 'do it yourself'-atmosfeer en een soort anti-esthetiek. Het was de tijd van de tegencultuur, de punkbeweging kwam op, en ik was echt een schepsel van die tijd. Ik was nooit iemand met heel duidelijke doelen, maar ik wist altijd heel precies wat mijn passies waren, wat me opwond."

Voor Dafoe is dat nog steeds zonneklaar. Acteren in het theater en in films deed hij lang naast elkaar, tot hij zich volledig wijdde aan de cinema. Hij speelde een aangrijpende rol als idealistische sergeant in Oliver Stone's Vietnam-film 'Platoon', de eerste film waarvoor hij een Oscarnominatie kreeg. Ook voor zijn optreden als vampier in 'Shadow of the Vampire' werd hij genomineerd. Met zijn benige lijf, getekende gelaat en hoge jukbeenderen was hij ideaal voor de rol.

Af en toe laat Dafoe zich verleiden door grote Hollywoodprojecten. Zo speelde hij in Sam Raimi's 'Spider-Man'-trilogie met plezier de Green Goblin, de superschurk die het op de held heeft voorzien. Maar zijn hart ligt bij de auteurscinema, bij films van Martin Scorsese, Paul Schrader, Abel Ferrara, David Cronenberg, Wes Anderson en de eerste die hem in 1981 een hoofdrol gaf: Kathryn Bigelow. Als je zijn filmografie bekijkt is het net een encyclopedie van de moderne cinema. Daar hoort ook Lars von Trier bij, met wie hij inmiddels drie films maakte, en met wie hij een speciale band heeft.

Het onzegbare

"Lars is in staat om een wereld op te trekken en daarin het onzegbare te zeggen. Ik heb hem leren kennen als een emotionele en tedere man die heel speels te werk gaat. Dat spreekt me enorm aan. Mijn rol in Antichrist was wel een uitdaging. De film gaat over een moeder, gespeeld door Charlotte Gainsbourg, die rouwt om haar dode kind. Ik ben haar man die haar wil helpen en op nogal onconventionele wijze psychotherapie toepast. Maar ik zie in hem geen schurk. Hij wil haar echt helpen. Zijn benadering is alleen... hoe zal ik het zeggen... niet zo verlicht. In de rol zit absoluut spanning, en voor mij als acteur is dat heel opwindend om te spelen.

"Weet je wat het is? Als het goed gaat, en ik bedoel niet alleen als het goed gaat met acteren, maar als een film echt goed is, als het klopt, dan kan dat iets heel krachtigs zijn en iets heel moois. Films zijn belangrijk. Ik ben wat dat betreft echt een gelovige. Films kunnen je manier van denken veranderen. Ze kunnen je manier van leven veranderen. Het kan in kleine dingen zitten, maar ik neem dat heel serieus en ik voel me ook verantwoordelijk als ik ergens instap."

Na al die jaren weet Dafoe wel wat hij zoekt. "Ik denk dat het het gevoel is om te verdwijnen in iets groters. En het gevoel om deel van iets te zijn dat mensen beroert en dat mensen ertoe zet het leven te waarderen. Kunst is een manier om terug te keren naar de basis, om al het lawaai, alle zorgen, ambities en materiële zaken te laten voor wat ze zijn. Het gaat niet over ontsnappen, het gaat erom te onderzoeken waar het uiteindelijk om gaat, wat ons verbindt."

Lees ook:

In 'Phantom Thread', een van de grote favorieten voor de Oscars komend weekeinde, duiken sterregisseur Paul Thomas Anderson en scheidend steracteur Daniel Day-Lewis in een zeer actueel thema: de machtsverhouding tussen mannen en vrouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden