Review

Orgelklanken zonder frustraties

Een orgelregister dat klinkt als een jankende saxofoon in een blues, Frank Groothof op de preekstoel, danseressen topless voor het altaar, Henk van Ulsen die Leo Vromans 'godloze' Psalmen declameert en de Lutherse kerk, omgebouwd tot cinema. Dit is slechts een greep van de uitzonderlijke taferelen die zich dit weekend afspeelden in Amsterdamse kerken in het kader van het Festival Voor de Wind.

Festival Voor de Wind is een initiatief van de Koninklijke Nederlandse Organisten Vereniging (KNOV). Deze vereniging maakt zich de laatste jaren zorgen over de toekomst van het orgel. Kerken worden gesloten, het aantal organistenbanen daalt en de Nederlandse orgelcultuur dreigt teloor te gaan als er geen nieuwe wind door de orgelwereld gaat blazen. Een bijkomend probleem is, dat veel mensen de orgelklank associëren met frustraties, opgelopen in de kerk. Zo heeft het orgel een slecht imago gekregen, dat versterkt wordt door de manier waarop het in bepaalde kerkelijke kringen bespeeld wordt.

Enkele jaren geleden besloot de KNOV een actie te beginnen om de vooroordelen omtrent het orgel te slechten en er een nieuw publiek voor te winnen. Vanuit deze gedachte is organist Reitze Smits als programmeur van het Festival voor de Wind aan de slag gegaan. Afgelopen weekend klonk het resultaat: negen concerten, die stuk voor stuk ongewoon en prikkelend waren en op geen enkele manier associaties opriepen met het orgel als kerkelijk instrument.

Een geslaagde start was vrijdagavond de filmvoorstelling in de Oude Lutherse Kerk. Ter begeleiding van de stomme film 'Faust' van Friedrich Wilhelm Murnau uit 1926 improviseerde Joost Langeveld bijna twee uur onafgebroken, schitterende filmmuziek. Daarna liet de blinde jazzpianist Bert van den Brink horen dat je een kerkorgel probleemloos kunt gebruiken in jazzstandards en eigen composities, die hij met bassist Clemens van der Feen, slagwerker Jasper van Hulten en trompettist Eric Vloeimans overtuigend wist te brengen.

Om jeugd te lokken was Frank Groothof ingehuurd. In de Singelkerk vertelde hij het sprookje 'De tovenaarsleerling' met Jos van der Kooy achter het orgel. Door zo nu en dan met beide armen alle toetsen in te drukken en allerhande vreemde geluiden aan de pijpen te ontlokken, was diens aandeel even beeldend als dat van Groothof. Enkele Bach-koralen waren nogal vreemd gekozen in scènes waarin Hans en Grietje probeerden de heks onschadelijk te maken. Maar andermaal was dit het bewijs dat een orgel heel wat meer kan dan kerkzang begeleiden.

Gonny van der Maten bracht in de Oude Kerk een programma rond teksten van Paul van Ostayen, die zij deels zelf heel leuk getoonzet had. In deze frisse voorstelling werd de poëzie omlijst met smaakvol gekozen werken uit de orgelliteratuur. Later declameerde Henk van Ulsen de van God verlaten 'Psalmen' van Leo Vroman op indringende, maar nogal statische wijze, terwijl Jan Raas de teksten vertaalde in beeldende, geïmproviseerde klankbrokken.

In de Dominicuskerk werd 's avonds een choreografie getoond, gemaakt door João da Silva op de 'Trois Danses' van Jehan Alain. De twee danseressen konden in hun expressieve bewegingen onvoldoende evenwicht bieden aan deze sterke orgelmuziek, virtuoos vertolkt door Michel Bouvard.

Het is te prijzen dat Festival voor de Wind erin geslaagd is meerdere nieuwe composities te laten schrijven. Er klonken vier premières van jonge buitenlandse componisten, die werken schreven voor orgel met een ander instrument. Dat slechts één van de vier, de Italiaan Vanni Moretti, in zijn 'Modus Mutandi' voor orgel en sopraansaxofoon, erin geslaagd is een helder geconstrueerd, goed uitvoerbaar en pakkend werk te creëren, doet niets af aan de waarde van dit project. Zondagmiddag klonken er nog drie premières van de meer ervaren componisten Daan Manneke, Hans Kox en Jan Welmers. Alledrie schreven ze fascinerende stukken voor viool en orgel, die met een geweldig elan in Engelse Kerk tot klinken werden gebracht door violiste Janine Jansen, op het orgel begeleid door haar vader Jan Jansen.

In 2005 is het volgende Festival voor de Wind in Utrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden