Opkomst en ondergang van het wonderduo, stadhouder Maurits en Van Oldenbarnevelt. Wie kent het verhaal nog?

Links Van Oldenbarnevelt (Boris van Bemmel), rechts Maurits (Jilles Flinterman). Beeld Jorgen Caris

De relatie tussen Johan van Oldenbarnevelt en stadhouder Maurits is een waar koningsdrama. Maar wie kent het nog?

“Maak het kort”, riep Johan van Oldenbarnevelt in 1619 vlak voor zijn hoofd op het schavot werd afgehakt door de beul. Het is de apotheose van een oer-Hollands koningsdrama, maar wie kent het nog? Welke geschiedenisleraar gaat er nog uitgebreid op in?

Opkomst en ondergang

Theatergroep Aluin vreest zo goed als niemand, en is daarom in dit hoofdstuk van de vaderlandse geschiedenis gedoken: de opkomst en ondergang van het wonderduo, stadhouder Maurits en Johan van Oldenbarnevelt, de raadspensionaris die van een aantal losse gewesten één staat wist te maken en zo de basis legde voor het huidige Nederland. 

Vrijdag gaat het laatste deel van de trilogie over de stukgelopen vriendschap tussen deze twee machtige en koppige lieden in première in Utrecht. Juist in de huidige tijd, waarin identiteit en afkomst belangrijke politieke thema's zijn, is het logisch aandacht te hebben voor de verhalen die onze cultuur hebben bepaald, vindt Erik Snel. Hij schreef de teksten voor de drie voorstellingen over deze twee machtige mannen uit de tijd van de Tachtigjarige Oorlog.

“Het ontstaan van ons land is omgeven met zoveel mooie verhalen”, zegt Snel. “Maar in Nederland ontbreekt een William Shakespeare die ze voor de Engelse geschiedenis zo prachtig vertelt.” Shakespeare’s koningsdrama’s zijn ook in Nederland bekender dan onze eigen grote geschiedverhalen, is zijn ervaring. Snel: “Toch is dit verhaal over Maurits, zoon van Willem van Oranje, en Van Oldenbarnevelt eveneens een soort koningsdrama.”

Maurits en de veel oudere Van Oldenbarnevelt beginnen als een goed werkend paar, in een verhouding als leerling en meester. Zolang Maurits als legeraanvoerder aan het vechten is tegen de Spanjaarden, werkt dat goed. Van Oldenbarnevelt regelt de zaken in politiek Den Haag. Maar het loopt almaar stroever. Als het Twaalfjarig Bestand begint, in 1609, komt Maurits ook nog naar Den Haag.

Jilles Flinterman, die de rol van Maurits speelt, vult aan: “De leerling overtreft de meester uiteindelijk, letterlijk, hij sluit hem op, op verdenking van hoogverraad en laat hem onthoofden”.

Lesje geschiedenis

Hoe voorkom je dat historisch theater een wat saai lesje geschiedenis wordt? Regisseur Victorine Plante: “Het is best lastig. Je wilt informatie overdragen die niet bij een groot publiek bekend is. Maar die overdracht moet wel ondergeschikt blijven aan het drama. Je moet ook meevoelen met de personages, om echt te kunnen begrijpen wat er is gebeurd.”

Snel heeft personages toegevoegd om het verhaal tot theater te kunnen maken, zegt hij. Een neutrale verteller praat het publiek bij over de godsdiensttwisten uit die tijd en over de strijd met de Spanjaarden.

Wie de eerste twee delen van de trilogie heeft gemist, wordt door deze verteller bijgepraat. In grote lijnen heeft Snel zich aan de historische feiten gehouden, zegt hij.

Boris van Bommel speelt Van Oldenbarnevelt: “Zijn tragiek is dat hij te laat inziet dat de situatie veranderd is. Hij voelt wel dat het niet meer zo goed loopt met Maurits, maar hij kan gewoon niet geloven dat het zover komt dat hij echt wordt vermoord.”

Het speelde zich eeuwen geleden af, maar de thema's van dit stuk zijn actueler dan ooit, vindt dit toneelgezelschap. Van Bommel. “Godsdiensttwisten, het verharden in de eigen standpunten, politiek op basis van afkomst, je ziet het in onze tijd net zo goed als toen.”

Trilogie ‘De Vaderlandse Oorlog’

Het is volgend jaar vierhonderd jaar geleden dat Johan van Oldenbarnevelt werd onthoofd. Theatergroep Aluin uit Utrecht loopt op de herdenking vooruit met de voorstelling ‘1619 Maak het kort...’ , die vrijdag in première gaat in Theater Kikker. 
Die is een vervolg op twee eerdere voorstellingen: ‘1600 Slag bij Nieuwpoort’ en ‘1609 Staakt het vuren’. Ook zonder die twee te hebben gezien, is dit laatste deel over 1619 overigens goed te begrijpen. De driedelige theaterserie heet tezamen ‘De Vaderlandse Oorlog’. In 2019 zijn er in onder meer Den Haag, Amsterdam en Amersfoort marathonvoorstellingen.
Rondom de voorstelling zijn er deze kerstvakantie lezingen van historici en kunstenaars, er is een kleine expositie over de Tachtigjarige Oorlog in de foyer van het theater en er wordt een historische stadswandeling georganiseerd.

Lees ook:

Het zwaard waarmee Van Oldenbarnevelt zou zijn onthoofd

Het Rijksmuseum in Amsterdam toont vanaf vandaag tweehonderd kunstwerken en voorwerpen die ‘ooggetuigen’ waren van de Tachtigjarige Oorlog.

Liggen de resten van Van Oldenbarnevelt onder de Eerste Kamer?

Premier Rutte deed SP’er Van Raak de toezegging dat er een onderzoek komt om te zien of een speurtocht naar de resten van Van Oldenbarnevelt zinvol is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden