Theater#MeToo

Openheid in de theaterwereld: na #MeToo kan het

Beeld uit 'Romeo en Julia' van Toneelgroep Oostpool. De acteurs op de foto hebben niets te maken met de inhoud van dit verhaal. Beeld Sanne Peper

De #MeToo-beweging heeft veel teweeg­gebracht in de theaterwereld. Gezelschappen stellen nu regels op over omgangsvormen en wijzen vertrouwens- personen aan. Maar belangrijker is dat er open over gesproken wordt. Ook als er een melding binnenkomt, zoals nu bij Toneelgroep Oostpool het geval is. 

Een voorstelling maken over #MeToo in het theater, dat bracht wel even wat teweeg bij theatergezelschap Het Zuidelijk Toneel. Maar artistiek leider Piet Menu is blij dat hij twee jaar geleden in zee ging met regisseur Bram Jansen, die een voorstelling wilde maken op basis van het ongepaste gedrag dat hij en mensen om hem heen hadden meegemaakt. De voorstelling ‘Casting The Pass’ is door de uitbraak van het coronavirus nog niet gespeeld, maar heeft wel een serieus gesprek bij Het Zuidelijk Toneel op gang gebracht. Menu: “Bram heeft voor het hele team zijn getuigenis gedaan en zijn levensverhaal verteld. Dan wordt het vanzelf onderwerp van gesprek.”

Dat gesprek is hard nodig als gezelschappen een veilige omgeving voor hun acteurs en andere medewerkers willen scheppen, aldus verschillende leiders van theatergezelschappen. Sinds de affaire rond Job Gosschalk, die als castingdirecteur door meerdere mensen werd beschuldigd van misbruik, is wel duidelijk dat ongepast gedrag in theater snel op de loer ligt. De verhoudingen zijn er vertrouwelijk en informeel; een paar mensen hebben macht en kunnen geld en posities uitdelen aan jonge beginnelingen. 

Vorige week vertelden de jonge theatermakers Tjeerd Posthuma en Bram Jansen in Trouw over hun vervelende ervaringen in ondergeschikte posities.

‘Welke grenzen moeten we leren in acht te nemen?’

Guy Weizman, artistiek leider van het Noord Nederlands Toneel, is dankbaar voor de #MeToo-beweging. “Eerst leek dat ver van ons af te staan, het ging over Hollywood en celebrities. Langzamerhand kwamen ook in Nederland de verhalen naar boven. Dat zorgde ervoor dat we om ons heen gingen kijken en uiteindelijk ook naar onszelf. Wat doe je zélf waardoor anderen zich ongemakkelijk of onveilig voelen? Welke grenzen moeten­­ we leren in acht te nemen? Wat voor de één een goede grap is, is voor de ander ongepast. Daar zijn we intern over in gesprek gegaan. En dat is belangrijk.”

In het begin zorgde de discussie ook voor verwarring, zegt Weizman. “We zijn geen bedrijf, maar een gezelschap. We vormen een soort familie. Voor ons gezamenlijke product zijn een goede sfeer en mooie relaties belangrijk. Die zijn ook gebaat bij een knuffel of een hand op een schouder. Dat hebben we nodig, maar is nu opeens ook potentieel gevaarlijk. Dat hebben we op tafel gelegd.”

Weizman hoopt dat het gesprek ervoor zorgt dat ook de kwetsbare medewerkers – de jongeren, stagiairs en zzp’ers – zich vrij voelen om grenzen aan te geven. Een van de dingen die NNT heeft gedaan om dat te stimuleren is een vertrouwenspersoon aanstellen op de werkvloer. “Iemand die gemakkelijk benaderbaar is, geen lid van de directie of de raad van toezicht.” Regisseurs van buiten krijgen duidelijke richtlijnen mee, bijvoorbeeld over werktijden, maar ook over het bestaan van deze vertrouwenspersoon.

Regels en omgangsvormen vastgelegd

Ook bij Het Zuidelijk Toneel krijgen gasten de regels van het gezelschap voorgelegd. In een handboek staan de praktische én de morele zaken. Ook zullen de omgangsvormen in de jaarlijkse evaluaties worden meegenomen. Dat kan nog beter dan nu gebeurt, erkent Menu.

Maar met regels kun je nooit misstanden voorkomen, denkt hij. “De moeilijkheid is vaak dat de betrokkenen het idee hebben dat er sprake is van een unieke relatie. Daar kun je geen beleid tegen maken. Mannen met een machtspositie moeten zich realiseren dat er geen sprake is van een gelijkwaardige relatie en beseffen wat de gevolgen kunnen zijn. Toen ik voor het eerst artistiek leider werd, bij Het Huis van Bourgondië, en op dat moment geen relatie had, moest ik me ook realiseren dat ik nu echt niet iets kon beginnen met een regisseur of een student. Ongelijkheid is nooit een goede basis voor een relatie. Zolang je dat niet beseft, kunnen regels er niet tegenop.

“Ik hoop dat het stilzwijgen van de omstanders door de discussie verbroken is. Ik denk dat ik nu sneller aan iemand die op de werkvloer een relatie krijgt, zou vragen: ‘Ben jij hier wel oké onder?’. Ik zet nu meer mijn voelsprieten uit en kijk of mensen er prettig bij zitten bij de lunch.”

Weizman heeft al twee keer vragen gesteld over een relatie die hij in de theaterwereld zag. In beide gevallen was hij ergens als gastregisseur werkzaam. En in beide gevallen had hij het verkeerd, zegt hij nu. “Deze relaties bestaan nog steeds. Maar je kunt het beter een keer te veel dan te weinig gevraagd hebben.”

Veiligheid staat voorop

Relaties verbieden? Dat willen beide artistiek leiders niet. Maar een veilige werksituatie, waarin daar open over gepraat kan worden, moet er absoluut zijn. Ook voor Michiel Nannen, sinds een half jaar zakelijk leider bij Oostpool, staat veiligheid binnen de organisatie voorop.

Dat is ook de reden dat hij open wil zijn over een melding die anderhalve week geleden bij de raad van toezicht binnenkwam over een persoon binnen zijn organisatie. In de brief die door vier personen is ondertekend, staat dat de gedragscode wat betreft omgangsvormen die binnen Oostpool geldt, is overschreden.

Nannen: “De melding gaat over de periode 2011-2015. De indieners waren in die tijd stagiair of hadden een tijdelijk contract. De raad van toezicht heeft de brief heel serieus genomen en artistiek directeur Marcus Azzini en mij op de hoogte gesteld. We laten nu een onafhankelijk feitenonderzoek uitvoeren door een extern bureau. Wij committeren ons aan de adviezen die het bureau doet.” Een veilige werksituatie betekent voor hem ook dat hij nu de privacy beschermt van diegenen die het betreft.

In de praktijk laten zien

Het is een spannende tijd voor Oostpool, beseft Nannen. Maar er zit ook iets positiefs aan, zegt hij. “We kunnen nu laten zien hoe we omgaan met dit soort zaken. We hebben de medewerkers ervan op de hoogte gesteld en grijpen dit nu aan om hen te laten weten dat je altijd melding mag doen en dat directie en raad van toezicht daar serieus mee omgaan. Van verschillende kanten heb ik gehoord dat het mensen een veilig gevoel geeft dat we deze informatie open met ze delen. Ook omdat we nu niet aan naming en shaming doen.

“Oostpool maakt al jaren theater over inclusiviteit, over hoe je nu mens moet zijn. Dat is onze missie. Dan moeten we het nu ook in de praktijk laten zien.”

Nannen beseft dat het ook spannend is voor de briefschrijvers. Hij vindt het mooi om te zien dat de jonge generatie lef toont en het onderwerp aankaart. “Nu moeten we gezamenlijk onze verantwoordelijkheid nemen en deze zaken met uiterste zorgvuldigheid behandelen.”

Lees ook:

Misbruik in theaterwereld: ‘Ik wil laten zien hoe het gebeurt om anderen te beschermen’

De #MeToo-discussie heeft nog niets veranderd in de theaterwereld, zeggen schrijver Tjeerd Posthuma en regisseur Bram Jansen. Beiden schreven een tekst waarin zij de giftige cocktail tonen die seksuele intimidatie in deze sector zo makkelijk maakt. “Ik wilde laten zien hoe het gebeurt, in de hoop dat we andere jonge mensen beter kunnen beschermen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden