Review

Op zoek naar de kamer van barnsteen

Juri Nikolajewitsch Iwanow, Von Kaliningrad nach Konigsberg. Auf der Suche nach verlorenen Schatzen. Vert. I. Menzl en J. Range. Verlag Gerhard Rautenberg, Leer, 364 blz. f 43,-.

HANS ESTHER

Tot die uitgelezen kunstschatten behoorde de beroemde kamer met wandpanelen van barnsteen, die geroofd was uit het paleis van de tsaren in Zarskoje Selo. Koning Frederik Willem de Eerste van Pruisen had het 'barnsteenkabinet' in 1716 aan tsaar Peter de Grote cadeau gedaan. Eerst werd het kabinet in het winterpaleis in Petersburg opgebouwd, later verhuisde het naar Zarskoje Selo.

Sinds 1945 heet Koningsbergen Kaliningrad naar de orthodoxe communist Kalinin. Sinds 1945 is de barnstenen kamer zoek. Iwanow die in Kaliningrad naar school ging en zich daar definitief vestigde, liet de vraag naar het werkelijke lot van de vele verloren gewaande schilderijen, ikonen, boeken en handschriften niet los. Hij begon samen met vrienden een intensieve zoektocht naar de barnstenen kamer, naar de barnsteenverzameling van de Koningsbergse universiteit, naar de dekenkist van de filosoof Immanuel Kant en naar het driehonderd jaar oude monument met de twee beren voor wie Kant elke ochtend zijn hoed afnam. Dit laatste vindt hij terug in de achtertuin van een gepensioneerde kolonel.

Iwanow schudde de officiele ontkenning van de Duitse erfenis van Oostpruisen van zich af en ging de weg terug van Kaliningrad naar Koningsbergen. Hij begon zich te interesseren voor de echte geschiedenis van deze eens zo fraaie stad, voor de architectuur en voor grote mensen als Kant, E. T. A. Hoffmann, Kathe Kollwitz. In zijn boek noemt Iwanow zowel de misdaden van de nazi's als de misdaden waaraan de Russen zich schuldig maakten.

Waar is de barnsteenkamer vanaf 1945 gebleven? Op de bodem van de Oostzee (de moeder van de barnsteen) in het wrak van het Kraft-durch-Freude schip Wilhelm Gustloff? In een zoutmijn in Saksen of nog steeds op een geheime bergplaats in Koningsbergen of Tharau? Dit boek kan het intrigerende raadsel niet oplossen. Maar desondanks is het interessant. Het laat zien hoe een vergeten cultuurlandschap gerehabiliteerd wordt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden