Op locatie Denemarken

Op stap als bohémien in het interbellum

Beeld Gemma Pauwels

Hoe kijken schrijvers naar een plaats? In aflevering 5 van ‘literaire locaties’: de Kopenhaagse buurt Pisserenden in Tom Kristensens ‘Vernieling’.

Tom Kristensen schreef in 1930 een van de beroemdste werken in de Deense literatuur. Een man die veel op hemzelf lijkt – recensent bij vooraanstaande linkse krant – slentert 500 pagina’s al benevelder door Kopenhagen, zijn ondergang tegemoet. Het gezwalk van deze Ole Jastrau is in Denemarken misschien wel net zo beroemd als de veel nagewandelde tocht van Leopold Bloom door Dublin uit ‘Ulysses’.

Je kunt het spoor van Jastrau volgen: over Radhuspladsen waar zijn redactie zit, Istedgade waar hij woont, winkel­straat Strøget en steeds naar Pisserenden, de naar urine stinkende buurt met bordelen en duistere kroegen.

Een wandeling

‘Vernieling’ en ‘Ulysses’ hebben meer gemeen: Kristensen werkte in de jaren twintig van de vorige eeuw bij de krant Politiken en recenseerde de eerste werken van de modernisten als James Joyce en T.S. Eliot. Maar gaandeweg raakte Kristensen bekender als zuiplap dan als criticus. Nadat hij wegens mishandeling kort in de cel belandde, besloot hij met alcohol te stoppen. Geïnspireerd door het modernisme schreef hij zijn eigen boek over de existentiële nood na de Eerste Wereldoorlog. Ondanks grote waardering in Denemarken werd ‘Vernieling’ pas vier jaar geleden in het Nederlands uitgegeven. Het is, net als ‘Ulysses’, dan ook geen eenvoudige kost.

Wie de wandeling van Ole Jastrau maakt, loopt dus eigenlijk het pad van een Kopenhaagse bohémien in het interbellum. De Bar des Artistes waar Jastrau zich uit zijn burgerlijke bestaan van huisvader en loonslaaf kan terugtrekken, is het café onder het Hotel Kong Frederik op de Vester Voldgade aan de buitenrand van de buurt Pisserenden. “De ingang was onopvallend. De deur en twee ramen zaten tussen de voorname ingang van een hotel en een groot restaurant ingeklemd. Het licht ’s avonds scheen ook sterker uit de ramen van het restaurant, want daar hingen doorzichtige gordijnen voor, terwijl de bar zich verschool achter zware portières en zware stoffen, zodat je alleen een gedempt privéschijnsel vermoedde, een zwakke gloed. Uit het restaurant klonken iedere avond heldere violen; achter de donkere ramen en de donkere deur was slechts een zwak gezoem van een grammofoon te horen, een vrolijk gefluister.”

Ontgoocheld beschrijft Kristensen een katerige Jastrau, als hij vroeg wordt vrijgelaten uit een cel en Strøget oploopt: “Maar acht uur ’s ochtends, en dat was het nu, was hem vreemd. Het ochtendlicht kende hij niet en de schaduwen lagen anders. Hij was in de ochtendspits beland. Hij keek naar de uitgeslapen gezichten die nog op slot zaten. De ene fietser na de andere vloog hem voorbij. Ze leken op houten poppenfiguren in een film, nog niet opgewonden door het echte leven, nog niet met bloed gevuld. Wat was de wereld toch grijs. Hij groette een jonger lid van de Rijksdag dat voorbijreed, een grijze fietser met een hou­ten gezicht. Hij groette beleefd afstandelijk terug. Een masker groette een masker. Maar mis­schien was het de herinnering aan die naargeestige cel, het gevoel van vernedering, dat Jastrau van binnen had, dat hem het ochtendgulden Strøg met al die grijze mensen als iets onwerkelijks deed zien, een niemandsland. Het waren allemaal maskers, het was een doek met beelden van huizen, winkels, etalages, stoepen, voetgangers en fietsers, dat voor de werkelijkheid was gehangen.”

Lees ook:
De Santa Justa: een kerk van licht en schaduw

Deze zomer presenteren we u ‘literaire locaties’; hoe kijken schrijvers naar een plek? Aflevering 1: Rachel Cusk over de kerk Santa Justa in Lissabon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden