TaalPeter-Arno Coppen

Op geen enkele zeggenschap kun je eigenlijk geen enkele kritiek hebben

Een lezer stoort zich aan de volgende zin uit een oudere Trouw: ‘Ik had bijvoorbeeld geen enkele zeggenschap over het bed waarin ik sliep of over het eten dat ’s avonds werd opgediend’. Het gaat hem om dat ‘geen enkele zeggenschap’. Hij wijst erop dat je ‘zeggenschap’ niet in het meervoud kunt zetten (je kunt geen twee zeggenschappen hebben), en dus zou ‘geen enkele’ ook misplaatst zijn. Is dat zo?

Welnu: de lezer heeft een punt, maar de logica van de taal lijkt flexibeler dan de mathematische logica. Er spelen in deze constructie twee zaken mee: het woordje ‘geen’ en de versterking daarvan met ‘enkele’.

Het woordje ‘geen’ betekent niet per se hetzelfde als ‘nul’, maar het kan ook ontstaan als je een ontkenning (‘niet’) naast een zelfstandig naamwoord hebt. Zo kun je spreken over ‘ergens geen snars van begrijpen’, zonder dat dit iets als ‘nul snarsen’ zou moeten betekenen. Ook in ‘Ik heb er geen zin in’ heeft ‘geen zin’ niet de betekenis ‘geen van de mogelijke zinnen’, want ook ‘zin’ is hier een woord dat niet in het meervoud kan.

De versterking met ‘enkele’ lijkt wel iets meer bij telbare woorden te horen. Bij ‘Ik heb hier geen zin in’ is de versterking ‘in het geheel geen’ of ‘helemaal geen’, en niet zo snel ‘Ik heb hier geen enkele zin in’. Ook ‘geen enkele snars’ is gek, alhoewel je wel kunt zeggen dat je ergens ‘geen ene snars’ van begrijpt. ‘Geen enkele zeggenschap’, en ook ‘ergens geen enkele boodschap aan hebben’ komen al decennia geregeld voor. Een auteur als Karel van het Reve, toch geroemd om zijn onberispelijke stijl, heeft er geen problemen mee. Ook in kranten komen ze beide voor. Al in 1917 schrijft een krant over een commissie die ‘geen enkele zeggenschap heeft’, en in 1973 lees ik over iemand die ergens ‘toch geen enkele boodschap aan heeft’.

Daar kun je dus eigenlijk geen enkele kritiek meer op hebben.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden