Opinie

Op de Spaanse asynchrome toer

Het eerste programma van Het Nationale Ballet onder de nieuwe artistiek direkteur Ted Brandsen begon met een valse start. Knarsentandend moet ook balletmeesteres Maria Aradi hebben aangezien dat de twaalf corps de balletmeisjes het niet eens waren over maatvoering. Voor, op of na de beat? Of lag hun ongelijkheid aan dirigent Gary Berkson van Holland Synfonia die de mierzoete balletmuziek van Ludwig Minkus in een wel erg hoog tempo inzette?

Onder de kristallen luchters wilden de knalrode tutu's maar geen kaarsrechte rijen van schuin gekantelde schotels aannemen en ook de rode rozen achter het linkeroor wezen alle kanten op. Kortom, het quasi-Spaanse divertissement uit 'Paquita', waarmee de Fransman Marius Petipa in 1881 het zoveelste bewijs van zijn grootmeesterschap leverde, ging niet naar wens. Maar ook de solisten die uit deze grabbelton de lekkerste snoepjes van flitsende spitzen, met smeuige draai- en evenwichtskunstjes moeten opdiepen, hadden moeite om met de vereiste virtuositeit te spelen.

Wat Paganini voor de viool deed, deed Petipa voor ballet. Juist dat spelen met techniek, door de beheersing daarvan als het ware op de hak te nemen, maakt de gietijzeren glimlach en gesuikerde balletmaniertjes te verteren. Alleen dan kan Petipa's handelsmerk uitstijgen boven de veredelde cancan en blue bells-cultuur uit de theaters der laatste tsaren. Het lukte Larissa Leznina en haar lijzige partner Tamas Nagy niet om dat plezier over te brengen. Het leek wel of alle glazuur zo strak en glad gespannen was, dat juist de storende preparaties tot pirouette of arabeske de grootste problemen gaven. Alleen Marisa Lopez en Cedric Ygnace konden de Petipa-test met glans doorstaan.

Dat het teleurstellende niveau van deze klassieker niet aan technisch kunnen maar aan de vlakke, het orkest zelfs negerende instudering lag, maakte de wereldpremière 'Solitaire' van Annabelle Lopez Ochoa duidelijk. Wat een gigantische sprong in de tijd wordt hier genomen! De kroonluchters zijn vervangen door vier halogeenspots die het schemerduistere toneel in een stadion bij nacht veranderen. In de zwarte hemel daalt een traliewerk van witte neonbuizen naar beneden, terwijl acht jongens met hun rug naar het publiek in de startblokken staan. De prooi waarop zij azen is de vlinderlichte en met vlijmscherpe voeten uitgeruste ballerina Yumiko Takeshima. Op een tape van door merg en been schurende elektronica, waarin een viool het opneemt tegen een jungle van knerpend gekras (compositie Michel van der Aa), lijkt deze ranke Japanse het bij voorbaat tegen het hoog opspringende en om haar heen wervelende machogeweld te moeten afleggen. Maar Takeshima weert zich met haar fabelachtige techniek en ogenschijnlijk gewichtsloze lichaam, met de kracht van een laserstraal. Bij vlagen krijgt zij vleugels en durft zij haar ontvankelijkheid in een lyrisch duet te laten gaan, met alweer Cedric Ygnace als blikvanger. Maar onvermurwbaar blijft ze en met een ijzeren zelfdiscipline verwijst ze haar belagers achter het neergedaalde witte neonraster.

In dramatisch opzicht heeft 'Solitaire' weinig te melden, al legt deze in België geboren Spaanse danseres een vakkundige vinger op twee gevoelige snaren in de huidige balletwereld. Sinds choreografen de Paquita's van Petipa hebben doorgeprikt, moeten eigentijdse ballerina's hun emancipatie in het commercieel oprukkende pronkgeweld van hun begeleiders wel met de prijs van eenzaamheid bekopen. Zij zijn geen Paquita's maar Carmens. Het Nationale Ballet sluit dit programma daarom treffend af met Ted Brandsens eigen visie op de historische Carmen.

Het is een goed gesmeerde ballerette waarin de Spaanse heldin zich tussen het aambeeld van show en de hamer van haar spitz laat opofferen. Door zich met hart en ziel in expressionistische sierkunst te smijten laten de HNB-dansers zich bijna letterlijk door hun publiek opvreten. Minutenlange ovaties zijn hun beloning, speciaal voor Igone de Jongh, Gael Lambiotte, Sefton Clarke en Altin Kaftira.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden