Op de foto's van Martin Parr zie je de kracht van het Britse alledaagse

Italië. Sorrento. 2014. Beeld Martin Parr/Magnum Photos

De Engelse topfotograaf Martin Parr heeft vanaf vandaag een eigen museum in zijn thuisstad Bristol. Een interview over witte buiken in New Brighton, zwarte gezichten in de Midlands en carnaval in Helmond.

Het monotone geklop van hamers komt je tegemoet als je de expositieruimte in Bristol betreedt. "Het is hier nog een beetje chaotisch, maar we moeten haast maken voor de opening", zegt Martin Parr. Om hem heen lege kartonnen dozen en bouwlampen. Binnen ruik je dat de verf nog maar net droog is.

Het was een langgekoesterde droom van misschien wel de bekendste en invloedrijkste fotograaf van Engeland: zijn eigen museum, dat vandaag opengaat. In de Martin Parr Foundation wil hij niet alleen zijn eigen foto's tentoonstellen, juist ook die van andere fotografen. "Fotografie wordt in Groot-Brittannië nog altijd onderschat. Zeker documentairefotografie. In Nederland is er veel meer waardering. Het enige wat je kan doen, is zorgen dat het zichtbaarder wordt voor het grote publiek."

Maar was een museum in Londen dan geen beter idee geweest? "Londen is wel drie keer zo duur als Bristol. Dit is een geweldige stad, steeds meer mensen verhuizen van Londen juist hierheen. En ik woon hier al dertig jaar."

Daarnaast wilde Parr (65) een ruimte om zijn nalatenschap een plek te geven, iets waar hij in de herfst van zijn carrière steeds meer over na ging denken. "Wat gebeurt er straks met mijn foto's als ik er niet meer ben? Ik wil de Britse documentairefotografie levend houden, hopelijk is dit een manier om daar een steentje aan bij te dragen."

Parr heeft er zijn beroemdheid aan te danken. Zijn fotografie van het doodgewone, dagelijkse Britse leven ging de hele wereld over. Niemand kan op zo'n humoristische en satirische wijze zijn landgenoten letterlijk een spiegel voorhouden. Of het nu de stranden vol witte buiken zijn in New Brighton, de treurige boulevard van Blackpool, de opgedofte dametjes bij de paardenraces van Royal Ascot of de zwartgeblakerde doorleefde gezichten van arbeiders in een oude staalfabriek in de Midlands. Zijn eigen achtertuin vormt voor hem al decennia de grootste inspiratiebron. "Het is voor mij het mooiste wat er is. Het laten zien wie we zijn. Het is ook een onderschat deel van onze identiteit, het gewone dagelijks leven. Juist daarom fascineert het me altijd zo."

Niet verwonderlijk dat de eerste expositie in zijn kleine museum uitgerekend daarover gaat. Foto's uit de Black Country, het zwarte land, in het midden van Engeland. Vernoemd naar de steenkolenmijnen van Dudley, Sandwell en Walsall. Op de vier witte, net opgedroogde wanden hangt een serie prachtige foto's van Parr die hij in deze regio maakte.

GB. England. New Brighton. From 'The Last Resort'. 1983-85. Beeld Martin Parr/Magnum Photos

Zo is een grote feestzaal te zien waarin mensen St. George's Day vieren, de nationale Engelse feestdag. Grappig genoeg een dag die aan velen in Engeland onopgemerkt voorbijgaat, het is niet eens een officiële vrije dag, maar in deze regio vol hartstocht wordt gevierd. "Je ziet hoe mensen met de Engelse vlag wapperen, traditionele Engelse liederen zingen. Sommigen verkleden zich ook als ridder. Ze zijn er in de Black Country heel trots op, hun Engels zijn", zegt Parr. Al bekruipt je tegelijk ook het gevoel van vergane glorie. Van vieren wat eens was, maar nooit meer terug zal keren.

Het Engelse nationalisme viert in deze regio hoogtij. Niet verwonderlijk dat in deze steden meer dan 60 procent voor de Brexit stemde. Een onderwerp dat bij Parr direct een gevoelige snaar raakt. "Weet je, ik heb een haat-liefde-relatie met dit land. Ik vind het prachtig om dit soort feestdagen in Dudley te fotograferen, je kan er zoveel mee vertellen. Maar tegelijk voelde ik een haat nadat mijn land in het referendum voor EU-uittreding koos. En veel van de mensen op deze foto stemde ongetwijfeld voor de Brexit."

GB. England. Walsall. Willenhall Market. The Black Country. An area in the midlands, The Black Country gained its name in the mid nineteenth century due to the smoke from the many thousands of ironworking foundries and forges. Harbhajan Singh. 2011. Beeld Martin Parr/Magnum Photos

Brexit

23 juni 2016, de referendumdag die Groot-Brittannië tot op de dag van vandaag tot op het bot verdeeld. Parr woont in Bristol, een stad vol hoogopgeleiden en een grote universiteit. Net als Londen kozen ze in Bristol massaal voor Remain. "Ik leef in een bubbel", zegt hij. "Ik ken werkelijk niemand die voor de Brexit stemde. Iedereen in mijn omgeving gelooft in de toekomst in de EU. En ook al kom ik veel in het noorden en midden, ik kon niet geloven dat het kon gebeuren. Maar het gebeurde. Nu denk ik ineens bij iedereen die voor mijn camera komt: wat heeft hij gestemd?"

Het was het moment waarop met name de gebieden buiten de mondaine steden afrekenden met het establishment. Op plekken waar normaal de kiezersopkomst vrij laag is, gingen bij het referendum Britten naar de stembus die dat nog nooit eerder hadden gedaan. "Ze staken hun middelvinger op. Zij die in gebieden wonen die de economische voorspoed niet hebben gevoeld. Dit was hun moment om op te staan. En denk aan Boris Johnson, Nigel Farage, leiders van de Leave-campagne. Zij spraken tot de verbeelding."

Met hun slogan 'Take back control' gaven ze het gevoel dat Britten weer controle zouden krijgen over hun grenzen. Over wetgeving. Dat geluid kwam aan in regio's als de Black Country. Aan de ene kant door in korte tijd een enorme groei van het aantal immigranten uit Oost-Europa. Aan de andere kant het gevoel dat iedereen in Londen veel meer profiteerde van de welvaart dan in plaatsen als Wolverhampton. "Het is onmogelijk aan Brexit te ontsnappen hier. Elke dag staan de kranten er vol mee, op tv gaat het nergens anders over. Terwijl niemand weet hoe het afloopt. Ik voelde daarom een enorme behoefte er iets mee te doen. Mijn volgende project wordt 'Brexit, de foto's', waarin ik tot 2019 veel Engelsen zal vastleggen in dit proces." In maart 2019 zullen de Britten de EU definitief verlaten.

We lopen naar de ruimte naast de expositie. Metershoge kasten vol fotoboeken en bestickerde, soort grijze schoenendozen. "Dit wordt een bibliotheek en archief", zegt hij. "Waar ik een heel groot deel van mijn foto's wil opslaan." Driekwart miljoen zijn het er maar liefst, schat hij. En bij het openen van elke grijze doos betreed je weer een volkomen nieuwe wereld.

Veel Engelse steden, winkelcentra, markten, badplaatsen, feesten en tradities uiteraard. Maar ook veel buitenlandse reizen. Van Zuid-Amerika tot Japan. En naar Nederland. Op een donkergrijze doos prijkt de sticker 'Helmond 2012'. Parr was er op uitnodiging om het carnaval te fotograferen. "Ik vond het een bizar tafereel. Al die verklede mensen, dronken. Maar daarom fascinerend om foto's van te maken. Dit soort tradities heeft me altijd geïntrigeerd", zegt hij, terwijl hij foto's van de plaatselijke prins carnaval laat zien die niet geheel nuchter de lens probeert in te kijken.

Verzamelaar

Naast fotograaf is Parr inmiddels net zo beroemd als verzamelaar. Hij heeft een haast obsessieve drang om alles wat met fotografie te maken heeft, te bemachtigen. De ontelbare stapels fotoboeken, foto's, horloges met foto's, dienbladen met daarop foto's, klokken met foto's, je kunt het zo gek niet bedenken.

Hij heeft er een aparte ruimte voor gekocht in Bristol, waar hij alles heeft opgeslagen en tegelijk ook een strak georganiseerd register bijhoudt met alle details. Met name zijn fotoboekencollectie bleek zo bijzonder dat het Londense museum Tate Modern aanbood zijn collectie tentoon te stellen. Een proces waar hij nu middenin zit. "Ik heb er zo'n twaalfduizend. Elke paar weken komen ze met een vrachtwagen weer een paar duizend boeken ophalen. Ik vind dat geweldig, dat het publiek er een kijkje in kan nemen." De collectie is uniek, met boeken uit alle hoeken van de wereld en tegelijk ook een zeer brede kijk op fotografie van de afgelopen honderd jaar. "Een van de beste collecties in zijn soort ter wereld", noemde Tate Modern-directeur Frances Morris de verzameling.

GB. England. West Bromwich. The Black Country. An area in the midlands, The Black Country gained its name in the mid nineteenth century due to the smoke from the many thousands of ironworking foundries and forges. A St George's Day Parade. 2010. Beeld Martin Parr/Magnum Photos

En ondertussen schuifelt hij door zijn eigen museum in Bristol, druk overleggend met zijn medewerkers om de laatste rimpels voor de opening weg te werken. Parr lijkt daarmee een fase in zijn leven te hebben bereikt waarin hij drukker is met zijn nalatenschap dan met zijn eigen toekomst. Is hij, nu hij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt, langzaamaan het afbouwen? Nee, zegt hij. Fotograferen zal hij zo lang mogelijk blijven doen. Zeker over zijn meest geliefde onderwerp: de Engelse identiteit. Ondanks zijn haat tegen de brexit-stemmers en ondanks dat hij het al ruim dertig jaar doet. "Dit stopt nooit. De zoektocht naar nieuw materiaal gaat altijd door."

Martin Parr maakte in zijn loopbaan zo'n 750.000 foto's, schat hij. De expositie in zijn eigen museum in Bristol gaat over de Black Country. Daar is ook de foto hiernaast te zien, gemaakt in 2010 tijdens St. George's Day in West Bromwich. Verder op deze pagina's uit de serie 'The Last Resort 1983-1985' een vakantieresort in New Brighton (geheel links) en uit de serie 'Amalfi Coast' een strand in Sorrento, Italië, 2014 (boven).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden