reizen

Op bezoek bij ijsmummie Ötzi in Bolzano

De vindplaats van Ötzi de ijsman. Beeld Archeologisch Museum van Zuid-Tirol/Aichner

Het Archeologisch Museum van Zuid-Tirol in het Italiaanse Bolzano is fascinerend. Verslag van een toevallig bezoek aan ijsmummie Ötzi.

Het bezoek was toevallig, eigenlijk net zo toevallig als de ontdekking van de gastheer 28 jaar geleden. Zomaar ineens kwam het op. Hé, we kunnen naar Ötzi! Op visite bij de oudste persoon die ooit in Europa gevonden is.

De reden is simpel: er is een vrije dag om in te vullen. Eigenlijk zijn wij (een collega van een andere krant en ikzelf) in de Dolomieten voor een Europees kampioenschap schaatsen. Dat er op twintig minuten rijden een mummie ligt van tussen de 5350 en 5100 jaar oud, daar komen we pas na wat googelen achter. De ijsman intrigeert.

Op een vrije ochtend nemen wij de auto van Collalbo naar het dal beneden. De weg slingert onophoudelijk, bijna net als de weg slingerde die Ötzi duizenden jaren geleden genomen moet hebben. Hij werd op zo’n 3200 meter hoogte ontdekt door een wandelpaar dat van het gebaande pad af was gegaan.

Inmiddels ligt Ötzi, die is vernoemd naar het Ötzdal waar hij werd gevonden, in Bolzano (of Bozen). De hoofdstad van de Italiaanse autonome provincie Zuid-Tirol heeft een rijke geschiedenis als kruispunt in een eeuwenoud handelsnetwerk tussen Oostenrijk en Italië, de huizen zijn er statig en groot. Deze winterdagen vrolijken de marktkramen op het Piazza delle Erbe de ietwat kille binnenstad op. In een zijstraat, naast de H&M, is een voormalig koopmanshuis omgebouwd tot museum.

Aparte koelcel

Het mag dan het ‘Archeologisch Museum van Zuid-Tirol’ heten, eigenlijk is het dit pand helemaal ingericht voor Ötzi. Het verticale museum, uitgespreid over vier verdiepingen, toont de informatie die door de jaren heen mondjesmaat is verzameld. Haast is in dit museum een slechte raadgever. Werkelijk elk informatiepaneel is interessant omdat er veel over Ötzi bekend is.

De man is perfect bewaard gebleven door allereerst uitdroging en daarna bevriezing, precies in een tijd dat het in de Alpen sowieso kouder werd. Zijn rustplaats in een diepe geul beschermde hem tegen de beweging van de gletsjer. Toen eeuwen later Sahara-zand dankzij verplaatsingen door de wind in de bergen kwam te liggen, dooide het ijs en kwam Ötzi naar de oppervlakte.

Reconstructie van Ötzi door Alfons & Adrie Kennis. Beeld Archeologisch Museum van Zuid-Tirol/Ochsenreiter

Ötzi werd ontdekt op 92 meter en 56 centimeter afstand van de Italiaans-Oostenrijkse grens. Dat was voor Italië 92 meter en 56 centimeter genoeg om de ijsman te claimen. Het is inmiddels een Italiaan-de-luxe. In het ziekenhuis van Bolzano is een aparte kamer beschikbaar voor het geval er iets met Ötzi gebeurt, of als in het museum opeens de stroom uit zou vallen (en de twee noodgeneratoren ook niet werken). Een spoedpatiënt met de hoogste prioriteit.

In het museum heeft hij uiteraard ook een aparte koelcel. Het is er deze keer rustig, er staat geen rij voor het kleine raampje waar een bezoeker doorheen moet kijken. Het venster is misschien veertig bij veertig centimeter. Een platform voor het raam kan met twee knopjes omhoog en naar beneden worden gemanoeuvreerd. Ook kinderen kunnen op die manier hun voorouder van dichtbij bekijken.

Vermoord

Ötzi ligt op zijn rug. Hij oogt klein, fragiel, terwijl hij in zijn leven toch hoge bergen beklom en zijn naam klinkt als een grote vriendelijke reus. We lezen dat hij altijd een muts van berenvellen droeg. Aan een van de vingers van zijn rechterhand is een kleine ijspegel vastgevroren. Zijn vriescel wordt constant op -8 graden gehouden via een procedé dat gedetailleerd wordt uitgelegd.

Om jongeren te trekken heeft het museum een poging gedaan Ötzi wat te ‘verhippen’. De man van 1.60 meter en waarschijnlijk destijds 40 jaar had 61 tatoeages vermeldt een bordje. Op zijn rug ‘droeg hij een backpack’. Met een beetje goede wil kan hij zelfs worden gezien als de eerste persoon die de dab uitvoert, zo strak ligt zijn linkerarm over zijn rechterschouder.

De waarheid is uiteraard anders. De tattoos waren waarschijnlijk een vorm van medicatie: Ötzi had reuma. Zijn backpack was een van hout gemaakte zak waarin zijn weinige bezittingen zaten. Wat eruitziet als de dab is een gevolg van zijn ligging in het ijs. Mogelijk is hij na zijn dood zo gedraaid door zijn aanvaller, die een pijl uit zijn rug wilde halen.

Want ja, Ötzi is vermoord. In Bolzano geen CSI-taferelen, de moord wordt heel zakelijk weergegeven - met een foto van de pijlpunt in de schouder die een ader raakte, de plek bij de borstkas waar het bloed zich had opgehoopt. De bijna kinderlijke tekeningen laten zien dat de aanvaller zeker dertig meter van Ötzi af stond toen hij zijn dodelijke schot loste. De pijl vloog in een boogje.

Een verdieping hoger vinden we het laatste nieuws over Ötzi. Aan de hand van zijn maag-inhoud stelden wetenschappers afgelopen zomer pas vast wat hij de uren voor zijn dood had gegeten. Het bleek een stuk steenbokvlees, eigenlijk veel te vet voor de man die een te hoog cholesterolgehalte had. Bovendien vonden wetenschappers sporen van graan en varens. Een deel van die zaden wordt op de vierde verdieping gekweekt in aparte bakken. Ze vormen een groene hoek in het strakke moderne museum.

Het werk langs de schaatsbaan gaat een dag later gewoon weer verder. We maken een foto op het ijs met onze twee mutsen over de ogen getrokken, Mötzi en Mötzi noemen we onszelf.

Wat: Archeologisch Museum van Zuid-Tirol Waar: Bolzano (Italië) Openingstijden: dinsdag-zaterdag, 10-17 uur Toegangsprijs: volwassenen € 9

Reisreportages vanuit bijzondere bestemmingen, boeiende steden en verre streken, met reistips. U vindt ze op trouw.nl/reizen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden