Ook van een dood ding kun je houden, toont Boijmans van Beuningen

Robot Pepper.Beeld Lotte Stekelenburg

Al eeuwenlang kennen mensen leven toe aan levenloze materie. Of het nu een beeld is, een knuffelbeer of een robot. De tentoonstelling 'Anima Mundi' in Boijmans Van Beuningen toont 'bezielde' voorwerpen uit alle tijden en culturen.

Ineens kwam robot Pepper met een gestrekte arm op een bezoeker af. Was het een programmeerfout? Kwam de bezoeker te dichtbij? Op beelden van beveiligingscamera's van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam is te zien hoe de robot, die deel uitmaakt van de tentoonstelling 'Anima Mundi', een onverhoedse uithaal doet en vervolgens neerstort. De bezoeker blijft ongedeerd, de robot niet.

Een paar dagen na dit voorval staat Pepper er nog altijd roerloos bij in de tentoonstellingszaal. Een bordje vermeldt dat de robot om technische redenen buiten bedrijf is. "Sinds zijn val doet hij het niet meer, maar we hopen hem snel weer aan de praat te krijgen", zegt gastconservator Hans van der Ham die de tentoonstelling samenstelde. 

De oorzaak van zijn afwijkende gedrag is nog niet bekend. Van der Ham, droogjes: "Al past het wel in de lijn van deze tentoonstelling, die gaat over de menselijke behoefte om leven toe te kennen aan dode voorwerpen."

Griezelig 'levensecht'

Robot Pepper, afkomstig uit het wetenschapsmuseum Nemo, is door studenten van de Radboud Universiteit in Nijmegen geprogrammeerd om bezoekers van 'Anima Mundi' (de ziel van de wereld) te begroeten en iets te vertellen over de expositie. Hij reageert op beweging en geluid, zoekt oogcontact en beweegt met de bezoekers mee, wat hem griezelig 'levensecht' maakt. 

Van der Ham wil ermee laten zien dat je ook met een robot een band kunt opbouwen, ook al is het een 'dood' ding. Dat is niet iets van deze tijd. Van oudsher kennen mensen dode materie een ziel toe, creëren ze kunstmatige evenbeelden of proberen ze door te leven nadat hun lichaam is gestorven.

Zes zalen heeft Van der Ham gevuld met 'bezielde' voorwerpen uit heden en verleden en allerlei culturen. Het is een bonte mix van schilderijen, foto's en sculpturen uit kunstmusea tot etnografische voorwerpen, films over robots, anatomische tekeningen en baby's en lichaamsdelen op sterk water uit het Vrolik Museum in het AMC in Amsterdam.

En waarschijnlijk heel herkenbaar voor bezoekers met kinderen: er is ook een gehavende, dood geknuffelde teddybeer.

Verliefd

De oude Grieken maakten al beelden die zo levensecht moesten zijn dat de goden erin wilden 'verblijven'. Op de tentoonstelling staat een kopie van het beroemde (verloren gegane) beeld van Aphrodite van Praxiteles. Er doen verhalen de ronde dat mensen verliefd werden op dit beeld en er de liefde mee wilden bedrijven, zo perfect was het gemaakt. Een jonge man zou zich ooit hebben opgesloten in de tempel en het beeld hebben bevlekt.

David Altmeyd, Delicate man comtemplating options.Beeld Lotte Stekelenburg

Hoever mensen kunnen gaan in liefde voor dode materie, laat ook de film 'My silicone love' zien van de Nederlandse filmmaker Sophie Dros. Met haar camera volgde ze een 53-jarige man in Southampton, die na het overlijden van zijn moeder is gaan samenleven met dertien siliconen vrouwenpoppen. Hij praat met ze, kleedt ze aan, neemt ze mee in de auto, slaapt met ze en houdt van ze alsof het echte vrouwen zijn.

Bezield

Een zaal verder hangen dan ineens drie ragfijn geëtste portretjes van Ferdinand Bol uit de zeventiende eeuw. Van der Ham koos ze omdat ze je zo bezield aankijken dat ze lijken te leven en zo uit de lijst kunnen stappen. En zo schiet de tentoonstelling heen en weer: van rituele voorwerpen uit Nieuw-Guinea, Sumatra en Congo, lappenpoppen gemaakt door een outsider-kunstenaar en de eerste robot in Japan tot beelden van het kweken van hersenweefsel. Van begin tot eind worden de zinnen geprikkeld door de spannende combinaties die leiden tot allerlei gedachtesprongen.

Wat deze tentoonstelling ook een aanrader maakt is dat Van der Ham vrijwel allemaal goede kunstwerken heeft gekozen en objecten met bijzondere verhalen. De expositie sluit af met een beeld dat nog lang blijft sudderen in het hoofd. De curator liet robot Pepper filmen terwijl hij kijkt naar de Disney-klassieker over Pinokkio die verandert in een echte jongen. Wordt Pepper op een dag ook echt?

'Anima Mundi' t/m 23 sept. in Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam. De expositie sluit af met een symposium vanaf 13 uur. Aanmelden via boijmans.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden