Cultureel erfgoed

Ook nu wordt topkunst gemaakt en dat moeten we beschermen, de collectie is nooit ‘af’

De zeventiende-eeuwse naaktstudie van Peter Paul Rubens die begin dit jaar door wijlen prinses Christina werd geveild bij Sotheby's in New York. Beeld EPA

Had de verkoop van de Rubens-tekening door wijlen prinses Christina voorkomen moeten worden? Die vraag beantwoordt de commissie-Pechtold niet. Wel concluderen de adviseurs dat de zorg voor Nederlands cultureel erfgoed ernstig tekortschiet. 

Waardevolle kunstwerken en ander erfgoed zijn niet goed genoeg beschermd tegen verkoop aan het buitenland, stelt een onafhankelijke commissie onder leiding van Alexander Pechtold. De Erfgoedwet uit 2016 werkt in de praktijk niet.

Minister Van Engelshoven van cultuur (D66) vroeg de commissie in februari om raad, als antwoord op Kamervragen over de verkoop van een zeventiende-eeuwse naaktstudie van Peter Paul Rubens door wijlen prinses Christina. Die krijttekening stond niet in het register met beschermde cultuurgoederen, een lijst met ruim zevenhonderd bezittingen die Nederland vanwege hun kunsthistorisch belang alleen na goedkeuring van de minister van cultuur mogen verlaten. Daarom kon de schets worden geveild en voor ruim 7 miljoen euro verkocht aan een buitenlandse partij, ondanks grote belangstelling van Nederlandse musea.

Een duidelijke visie op beschermd cultuurgoed had de ophef rond de verkoop kunnen voorkomen, stelt oud-minister (en voormalig veilingmeester) Pechtold na de presentatie van ‘Van terughoudend naar betrokken’. “Meer transparantie en helder beleid, minder koopmansgeest, dat is nodig om particulier erfgoed te kunnen beschermen.”

Het register is ‘verweesd’, zegt Pechtold. “Overzicht mist, het wordt slecht onderhouden en lijkt willekeurig tot stand te zijn gekomen. Zo staan er draaiorgels op, maar bevat het gaten op het gebied van moderne en hedendaagse kunst en ontbreken kunstvormen als fotografie en mode. Het register berust te veel op hobby en lobby.”

Bovendien is de overheid tot nu toe terughoudend met het beschermd verklaren van particulier kunstbezit, mede omdat de Collectie Nederland volgens de minister ‘af’ en sterk genoeg is. En daar is Pechtold het niet mee eens. “Niet alleen ten tijde van Rembrandt en Van Gogh, ook nu wordt topkunst gemaakt in Nederland. De geschiedenis is nooit af en de werken van nu en in de toekomst zijn het beschermen waard.”

De adviescommissie doet tien aanbevelingen om te voorkomen dat cultureel erfgoed naar het buitenland verdwijnt. “Mijn paradepaardjes? Het in ere herstellen van de onafhankelijke, vaste deskundigencommissie die twintig jaar geleden is gesneuveld. Die moet een duidelijke visie opstellen: wat willen we in Nederland hebben en houden? En wat ontbreekt er? Zo kan beter worden beoordeeld of het register moet worden aangevuld.”

Ook zou het Nationaal Aankoopfonds altijd genoeg geld moeten bevatten voor de aankoop van kunstschatten die uit Nederland dreigen te verdwijnen. “En de overheid moet warmere relaties opbouwen met particuliere kunstbezitters en ze bijvoorbeeld compenseren voor de kosten die ze maken voor het beveiligen en verzekeren van beschermd erfgoed.”

Lees ook:

Prinses Christina, de eigenzinnige, onbekende prinses

Vanwege haar teruggetrokken bestaan stond ze te boek als de ‘onbekende’ prinses. Met eigenzinnige optredens kwam ze, op haar zangcarrière na ongewild, toch in de schijnwerpers. Vorige maand overleed prinses Christina op 72-jarige leeftijd aan botkanker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden