RecensieConcertgebouw

Ook na het overlijden van Haitink gaat de muziek door, met Lorenzo Viotti op de bok

In het Concertgebouw ligt een condoleanceregister voor de overleden topdirigent Bernard Haitink.  Beeld ANP
In het Concertgebouw ligt een condoleanceregister voor de overleden topdirigent Bernard Haitink.Beeld ANP

Klassiek
Nederlands Philharmonisch Orkest/Viotti
Adès, Elgar, Mendelssohn
★★★★★

Peter van der Lint

Het zijn rare, wezenloze dagen zo na de dood van Bernard Haitink. Maar zoals altijd gaat het leven door, ook het concertleven. In de hal van het Concertgebouw kon je zaterdag het condoleanceregister tekenen. Op de lichtkrant aan de gevel staat Haitinks naam met de nu definitieve jaartallen erachter. De vlag hangt halfstok. Eronder een uitspraak van de maestro: ‘Voor mij is een leven zonder muziek ondenkbaar’.

En dus ging de muziek door. Bij de NTR ZaterdagMatinee waren zaterdag geen toespraken. Wel was er een gedrukte verklaring van artistiek leider Kees Vlaardingerbroek, en een indrukwekkende lijst met optredens van Haitink in de Matinee. Beetje pech dat er deze middag geen concert van het Radio Filharmonisch Orkest was, waar Haitink zijn dirigentencarrière begonnen was. Nu was het Belgische B’Rock Orchestra te gast met Telemanns onbekende opera Orpheus. René Jacobs dirigeerde. Een duidelijke link met Haitink was er deze middag dus niet.

Een paar uur later speelde het Nederlands Philharmonisch Orkest (NedPhO) in dezelfde Grote Zaal. Lorenzo Viotti, de nieuwe chef-dirigent, was ooit een succesvol leerling van Haitink in diens jaarlijkse zomerklas in Luzern. Op sociale media had Viotti al zijn medeleven betuigt (“Bernard Haitink was een van de grote chefs van zijn generatie, maar bovenal een zeldzaam vriendelijke en nederige man”), en hem bedankt voor zijn absolute liefde voor de muziek en voor de generositeit in het ondersteunen van jonge dirigenten.

Op het digitale gevelbord van het Concertgebouw wordt de overleden dirigent Bernard Haitink herdacht.  Beeld ANP
Op het digitale gevelbord van het Concertgebouw wordt de overleden dirigent Bernard Haitink herdacht.Beeld ANP

Ontroerende minuut stilte

Toen Viotti zaterdagavond opkwam, en op de plek stond waar Haitink zo vaak heeft gestaan, richtte hij het woord tot de zaal. Zonder Haitinks naam te noemen vroeg hij om een moment stilte voor de grote persoonlijkheid die ons was ontvallen. Waarna hij het hoofd boog en er een indrukwekkende en ontroerende minuut zonder enig geluid volgde.

Toen hief hij de baton voor Thomas Adès’ Three Studies from Couperin. Serene en contemplatieve muziek die als vanzelf aansloot op die gewijde stilte. Alsof het zo van tevoren bedacht was. Adès orkestreerde op een ingenieuze en aantrekkelijke manier klavecimbelmuziek van de Franse barokcomponist Couperin. Opvallend dat het orkest hier hobo-loos is, waardoor vooral de klarinet een grote rol krijgt. Vervreemdende klanken, en toch herkenbaar, met grote helderheid gedirigeerd en gespeeld.

Gautier Capuçon, een muzikaal maatje van Viotti, speelde vervolgens Edward Elgars vervoerende Celloconcert. De blauwe smoking van Capuçon accordeerde mooi met het blauwe rokkostuum van Viotti, en ook muzikaal vonden de twee elkaar in prachtige kleuren en climaxen. Capuçon droeg zijn verstilde toegift (Pablo Casals El cant dels ocells) op aan maestro Haitink. Mooie stille muziek, breekbaar uitgevoerd.

En daarna kwam in het mooi samengestelde Angelsaksische programma Mendelssohns Derde symfonie, die als bijnaam De Schotse heeft. Wat een prachtig uitgebalanceerde uitvoering was dat, met het NedPhO in topvorm. Zo mooi van opbouw en uitgekiend in dynamiek. Die zachte strijkers in het eerste deel, waaronder een dun draadje klarinet nog net hoorbaar was – meesterlijk. In het uiterst snel genomen tweede deel gaf het orkest geen krimp en volgde het de nieuwe chef virtuoos. Waarna in het laatst deel de vuurvliegjes uit Mendelssohns muziek voor A Midsummer Night’s Dream rondfladderden.

Weg met tradities

Omdat Mendelssohns Derde symfonie doorgecomponeerd is, dus zonder pauzes tussen de delen, kon er tussendoor niet geapplaudisseerd worden. Dat was vast gebeurd, want de zaal zat weer vol met jongeren, die hun eigen dynamiek meenamen. Wars van orkest-etiquette had dezelfde jeugd een paar weken terug tijdens het inauguratieconcert van Viotti op elk mogelijk moment enthousiast geklapt. Fantastisch. Weg met al dat opgelegde.

Viotti zelf wil het ook graag anders. Hij weet dat het hier geen traditie is om na een concert met het hele orkest een toegift te spelen. Daar heeft hij lak aan, en dus klonk Elgars indrukwekkende Nimrod uit de Enigma Variations. Een keuze die al vóór Haitinks verscheiden gemaakt was, maar wederom paste die ontroerende muziek als vanzelf bij de gewaardeerde maestro, wiens schaduw zo mooi over dit concert viel. Het was in alle opzichten een memorabel concert, joelend ontvangen door al dat nieuwe publiek. Hoopvol ook, want een leven zonder muziek is ondenkbaar.

Dit concert wordt op maandag 25/10 herhaald.

Lees ook:

Bernard Haitink (1929-2021): De maestro die met zijn pink een aardverschuiving teweegbracht

Een van de allergrootste dirigenten van dit tijdsgewricht is overleden. Bernard Haitink stierf donderdag op 92–jarige leeftijd in zijn woonplaats Londen.

Nieuwe chef-dirigent Lorenzo Viotti gaat gerust skateboardend over het podium

Boksen, skateboarden, over daken sprinten. Chef-dirigent Lorenzo Viotti wil muren slechten, gewaagd leven en de geheime wereld van klassieke muziek ontsluiten voor een nieuwe generatie. ‘Ik mis de groove, het risico, de gulheid.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden