Boekrecensie Ook jij zult stralen

‘Ook jij zult stralen’ over een Italiaans dorp dat wraak neemt

Al geruime tijd gaat het in de Italiaanse media dagelijks over de vluchtelingencrisis. Voor Matteo Salvini’s oppermachtige Lega lijkt het stoppen van de vluchtelingenstroom zelfs het enige speerpunt geworden. Een meerderheid van alle Italianen staat inmiddels achter Salvini’s keiharde immigratiebeleid.

Terwijl adequate antwoorden van de oppositie uitblijven, klinken er gelukkig belangrijke tegengeluiden uit de Italiaanse cultuur. Afgezien van de vele in het Italiaans schrijvende immigranten leveren ook Italiaanse auteurs een bijdrage aan deze schrijnende en actuele thema’s. Tot hen behoort zeker Giuseppe Catozzella, die eerder succes oogstte met ‘De geur van vrijheid’, een mooie roman naar het waargebeurde verhaal van het Somalische meisje Samia dat tijdens de oversteek naar Lampedusa verdronk. Ook in zijn laatste roman, ‘Ook jij zult stralen’ vormt de vluchtelingencrisis een belangrijk motief.

Kwaad en gedesillusioneerd

Het verhaal begint met een uit Zuid-Italië afkomstig gezin dat in Noord-Italië geen geluk heeft gevonden. Mama Rosi is gestorven, papa Biagio is weer werkloos en voelt zich ontheemd. De twee kinderen, Pietro en Nina, worden zoals elk jaar een zomer lang ondergedompeld in de Zuid-Italiaanse wortels van hun familie: “We waren aangekomen in Basilicata. In één nacht was de wereld om ons heen totaal veranderd.” Al snel wordt het kleine dorpje Arigliana in verband gebracht met de prachtige klassieker van Carlo Levi, ‘Christus kwam niet verder dan Eboli’ (1945). Aan opa en oma’s keukenmuur hangt een hierop geïnspireerde tekst: “Christus is nooit tot hier gekomen, noch de tijd is hier gekomen, noch de hoop, noch de rede, noch de geschiedenis.”

Opa is kwaad en gedesillusioneerd, vanwege het grote onrecht dat hem is aangedaan door Zi’ Rocco. Deze uit Duitsland teruggekeerde emigrant is ooit een conservenfabriek begonnen en heeft op een kwade dag zijn lokale concurrenten op spectaculaire wijze uitgeschakeld door hun velden vanuit een helikopter met vergif te besproeien. Wanneer Pietro op een dag in een verlaten toren een groep stinkende, uitgehongerde vreemdelingen ontdekt, gaat het nieuws als een lopend vuurtje door Arigliana en alle naburige dorpjes. De wereld lijkt op zijn kop te staan: “In Arigliana waren er in eeuwen en eeuwen geen vreemdelingen gesignaleerd, laat staan een hele familie. Heel veel mensen van hier waren juist zelf weggetrokken, net als mijn papa en mama.”

Giuseppe Catozzella Beeld Leonarde Céndamo

Moderne slaven

Tijdens een dorpsvergadering zet de machtige Zi’ Rocco aanvankelijk de toon: “‘Wegwezen, vreemdelingen, jullie zijn hier niet welkom! Niemand heeft jullie uitgenodigd, er is hier geen werk voor jullie. Er is hier helemaal niks voor jullie! Hoepel op naar waar je vandaan komt!’”. Als later de stemming toch ten voordele van de vreemdelingen is omgeslagen, is Zi’ Rocco de dorpelingen opnieuw te slim af. Hij zal de mannen onder zijn hoede nemen en graag vertrouwt hij de vrouwen en de jongen toe aan andere weldoeners. Het duurt niet lang voor zijn slechte bijbedoelingen duidelijk worden. De vreemdelingen zet hij in als moderne slaven en het loon van de lokale werknemers wordt drastisch verlaagd.

Uiteindelijk zorgen dezelfde vreemdelingen voor de aanzet tot een sociaal en economisch reveil. Er gloort zelfs hoop op revanche in de aloude vete tussen Zi’ Rocco en de rest van het dorp. Maar in Zuid-Italië wordt sinds mensenheugenis iedere hoop op verandering meteen de kop in gedrukt en uiteindelijk overheerst het onrecht. Daar is groots over geschreven, onder andere door de aangehaalde Carlo Levi en vele Siciliaanse auteurs.

In dit boek heeft de hele uitwerking van de overbekende Noord-Zuid tegenstelling echter iets clichématigs. Dat komt mede omdat het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van de 12-jarige Pietro en die vertelstrategie komt niet altijd overtuigend uit de verf. De meest geslaagde delen zijn die waarin Pietro het heeft over de herinneringen aan en het intense gemis van zijn moeder.

Oordeel: Niet overtuigend als sociale analyse, wel in psychologie. 

Giuseppe Catozzella, ‘Ook jij zult stralen’ - Vert. Manon Smits, De Geus; 224 blz. € 19,99.

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden