TaalPeter-Arno Coppen

Ook de taalkunde heeft een virustheorie

Je zou het niet meteen zeggen, maar de term ‘virustheorie’ is ook in de taalkunde bekend. Of nou ja, bekend: de virustheorie is een relatief kleine en onbekende uithoek van de taalwetenschap. Toch hebben we er allemaal mee te maken.

Het basisidee van de virustheorie is dat je natuurlijke taalgevoel aangetast kan raken door de oordelen over taal, die door anderen worden uitgesproken. Die gedachte steunt op een van de belangrijkste uitgangspunten van moderne taaltheorieën: dat het taalgevoel min of meer vanzelf ontstaat, als je maar een voldoende rijk taalaanbod krijgt. Bij te weinig of te arm taalaanbod moet je je behelpen met allerlei voorschriften, die behalve goed ook kwaad doen: ze brengen je taalgevoel in de war.

Koffie ‘verbeteren’ tot kofje

U kent misschien de term ‘hypercorrectie’. Dat is het verschijnsel dat je, uit angst om fouten te maken, een correcte vorm ten onrechte ‘corrigeert’. Een bekend voorbeeld is de dialectspreker die verkleinwoorden op -ie maakt (bakkie, schermpie, huissie) en die steeds gecorrigeerd ziet. Die loopt kans om ook correcte woorden als ‘koffie’ te ‘verbeteren’ tot ‘kofje’.

In de virustheorie is dit een voorbeeld van de viruswerking van oordelen. Een ander voorbeeld is de kritiek op vormen als ‘Hun hebben dat gedaan’. Hierdoor krijgt ‘hun’ een lage status en gaan mensen ‘hun’ ook vermijden in correcte zinnen zoals ‘We hebben hun iets ge­geven’.

Maar ook positieve oordelen werken zo. De vorm ‘welke’ is een boekenwoord met een hoge status. Het gevolg hiervan is dat in makelaarsbrochures formuleringen opduiken als ‘Een fraaie woning, welke voorzien is van authentieke elementen’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden