Review

Ook Bach heeft deuntjes die in je hoofd blijven zitten

Het Bachjaar. Concerten, cd's, biografieën, balletten, toneelstukken, tentoonstellingen en curiosa - 250 jaar na zijn dood wordt de componist der componisten alom geëerd en geprezen. Aflevering 9 van een wekelijkse rubriek over alles wat met Bach te maken heeft: mezzo-sopraan Magdalena Kozená.

door Peter van der Lint

,,Bach componeerde ook prachtige melodieën, hij is echt niet alleen maar de absolute meester van het contrapunt. Sommige van Bachs deuntjes kunnen de hele dag door je hoofd zingen, als waren het populaire aria's van Hündel, Rossini of Verdi.''

Om bovenstaande uitspraak te bewijzen, nam de Tsjechische mezzo-sopraan Magdalena Kozená een cd op met louter aria's van Bach. Dat is een zeldzaamheid en al helemaal als het een debuutalbum van een zanger is. Op dergelijke recital-discs staan meestal populairdere stukken, zoals virtuoze kukel-aria's van Hündel of Rossini waarin een jonge mezzo al haar troeven kan uitspelen. Vroeger nam Elly Ameling samen met hoboïst Han de Vries eens een lp op met Bach-aria's waarin stem en hobo virtuoze duetten aangingen, maar dat is de enige met Kozená's vergelijkbare opname die mij te binnen schiet.

Toen Magdalena Kozená een paar weken terug tijdens het Vocaal Festival in het Amsterdamse Concertgebouw optrad (niet met muziek van Bach overigens), wilde zij graag praten over Bach en haar opzienbarende Bach-disc. Daarop worden beroemde aria's uit het Magnificat, de Hohe Messe en de passies gecombineerd met bekende en onbekende stukken uit diverse cantates. 'Ich esse mit Freuden mein weniges Brot' uit cantate 84 bijvoorbeeld; inderdaad een aanstekelijke, zeer melodieuze deun, die door Kozená met veel souplesse vertolkt wordt. De melodie nestelt zich hardnekkig in het hoofd naast die beroemde van 'Schafe können sicher weiden' uit cantate 208, de jacht-cantate.

,,Het verhaal achter het ontstaan van deze disc is heel grappig'', vertelt Kozená. ,,Ik wilde dolgraag een Bach-disc maken met het Tsjechisch instrumentaal ensemble Musica Florea. Daarin speelden musici op authentieke instrumenten of kopieën daarvan. Enthousiaste jonge mensen, van wie ik er veel kende uit mijn opleidingstijd in Praag. Toen het idee geboren was, ben ik zelf op zoek gegaan naar geschikte stukken. Ik heb heel veel partituren doorgebladerd, want ik wilde beslist aantonen dat er naast de overbekende mezzo-aria's nog heel veel onbekende bestaan die gemakkelijk uit de context van de cantate gelicht kunnen worden. Ik denk dat mensen verrast zijn door de kwaliteit van de aria's uit cantates 30, 34, 74 en 84; ik was het zelf namelijk ook.''

,,Toen ik het programma naar mijn zin had samengesteld, kwam het volgende avontuur. Ik moest op zoek naar geld om de opname te kunnen verwezenlijken. Ook dat kreeg ik voor elkaar en in Praag hebben we toen de elf stukken opgenomen. Op een klein Tsjechisch label kwam de cd uit. Vervolgens bood ik de opname aan Deutsche Grammophon in Hamburg aan. Sommigen daar vonden het maar niets, omdat ik geen 'ster' was, maar tot mijn verbazing besloot DG toch om de opname internationaal uit te brengen. Ik kan niet ontkennen dat ik door mijn doorzettingsvermogen en mijn geloof in dit Bach-project mijn carrière enorm heb geholpen.''

Veel mensen verklaarden Kozená voor gek. Er was immers al zoveel Bach. Maar Kozená's interessante keuze sloeg aan. Wereldwijd werd haar opname de hemel ingeprezen en haar carrière nam een gunstige wending. En dat voor iemand die eigenlijk liever piano wilde spelen. Toen ze voor het conservatorium een toelatingsexamen moest doen, brak ze haar beide handen. Om toch aangenomen te worden deed ze succesvol examen voor een zangopleiding.

Wat bariton Peter Kooy in een vorige aflevering van deze rubriek zei, beaamt Kozená: ,,Bach schreef nooit iets onmogelijks voor de stem. Alles wat hij componeerde is goed te zingen, maar je moet je bescheiden opstellen. Dienstbaar. Als je Bach uitvoert, zing je voor God of -als je daar niet in gelooft- voor iets wat groter is dan jezelf. Met andere woorden: je kunt met de muziek van Bach geen effect sorteren zoals je dat met Hündels muziek wel kunt. Ik zing beide componisten overigens even graag.''

In Nederland kunnen we Kozená in 2001 op die woorden controleren. Met Minkowski als dirigent zal ze dan de rol van Sesto in Hündels populairste opera 'Giulio Cesare in Egitto' vertolken.

De cd met Bach-aria's is uitgegeven bij Archiv (457367-2). Op 26 maart is er op de radio in een Europees samenwerkingsverband een Bach-dag. Magdalena Kozená en Musica Florea verzorgen vanuit Praag het uur tussen 20.00 en 21.00 uur. Te beluisteren op BBC Radio 3 en VRT Radio 3.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden