Ook al hebben we ieder ons eigen scherm op schoot, we kijken nog altijd samen tv

De familie Crabtree uit Leusden vindt elkaar nog altijd op de bank, al kijken ze niet altijd hetzelfde programma.

Dat vader, moeder en kinderen ieder in hun eigen schermpje zouden verdwijnen is een fabeltje. Tv-kijken doen gezinnen ook nog altijd samen. 

Midden in de huiskamer stond-ie. Dat zwarte kastje waarvoor gezinnen op vaste tijden op de bank ploften. Het kroost tussen vader en moeder ingeklemd, in pyjama en met een bakje chips op schoot. Klaar om met z’n allen tegelijk te kijken naar ‘Een van de Acht’, de ‘Willem Ruis Show’, of wat het handjevol zenders zijn publiek ook maar voorschotelde.

Behoort dat beeld tot de verleden tijd? Wie nu op een avond door de ramen van een willekeurige woning gluurt, ziet daar vaak niet één, maar meerdere beeldschermen flikkeren. Naast de tv bezitten we smartphones, laptops en tablets. Apparaten waarop ieder gezinslid een eigen tv-menu kan samenstellen, dat hij waar en wanneer het hem past kan oproepen.

Voor het hele gezin

Zo scrolt zoonlief in bed op zijn iPad door YouTube-filmpjes, terwijl zijn ouders beneden de documentaire ‘On Her Shoulders’ terugkijken via NPO Start. En in de keuken zetten de dochters van het gezin het liefst een koptelefoon op, om ieder in hun eigen laptop te verdwijnen voor een spannende serie van Netflix, Videoland of HBO.

Geen goede ontwikkeling, zo vindt Netflix. Om het hele gezin vaker naar één scherm te lokken, gaat de on demand-gigant de familieprogrammering komend jaar fors uitbreiden. “Natuurlijk, we blijven ook nieuwe series en films aanbieden die kleuters, tieners en volwassenen individueel zullen kijken”, zegt Melissa Cobb, adjunct-directeur ‘Kids & Family’ bij Netflix. “Maar daarnaast hebben we ons tot doel gesteld meer programma’s te maken die het hele gezin samen aanzet.” Concrete aantallen wil de Amerikaanse niet noemen.

Animatiefilms

Volgens Netflix, dat wereldwijd 137 miljoen abonnees telt, kijkt 60 procent van het publiek maandelijks naar kinderfilms en -series. Toch vreest Cobb dat de tv stilaan afdoet als medium dat mensen bijeen brengt. “We hopen dat we niet te laat zijn met deze investering. Films en series kunnen familiebanden smeden, samen kijken is samen iets meemaken. Dat merk ik ook bij mij thuis. Ik probeer geregeld iets met mijn kinderen te kijken, al helemaal tijdens vakanties. Dit keer zullen we vast weer de originele ‘Grinch’ aanzetten, en we zijn dol op geanimeerde shows.”

De familie Cobb is niet de enige. Omdat animatiefilms en –series populair zijn bij zowel jong als oud, is dat een vorm van video waar Netflix in wil uitblinken. Zo gaat de online

video-dienst programma’s maken die zijn gebaseerd op zestien kinderboeken van Roald Dahl, inclusief ‘Mathilda’, ‘de GVR’ en ‘Sjakie en de Chocoladefabriek’. De aankoop van de rechten op Dahls verhalen heeft wellicht ook te maken met Disney, dat werkt aan een eigen videoplatform en zijn producties vermoedelijk van Netflix zal halen.

“Naast het animatie-aanbod willen we het aantal lokale producties uitbreiden”, vertelt Cobb. “In plaats van alles te maken vanuit Los Angeles, zijn we op zoek gegaan naar ideeën en makers van over de hele wereld.” Zo wordt er in Nieuw-Zeeland op dit moment een miniserie gefilmd naar het Nederlandse kinderboek ‘De Brief voor de Koning’ (van Tonke Dragt), dat in 2020 als ‘The Letter for the King’ op Netflix verschijnt.

Zowel alleen als samen

Leuk, vindt Joke Hermes, die aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek doet naar televisie en publiek. Ze is verheugd dat Netflix zijn aanbod voor families vergroot. Maar de angst dat gezinnen niet langer samen naar programma’s kijken, deelt de wetenschapper niet met Cobb.

“Er heerst een soort nostalgisch sentiment dat het collectieve kijken verloren gaat met de komst van al die nieuwe schermpjes. Ik kan de bezorgde Trouwlezers blij maken: dat is niet zo. Absoluut heeft het on demand-tijdperk ons kijkgedrag veranderd. We kunnen nu solo kiezen en kijken, en dat doen we ook. Maar daarnaast houden we de tv als sociaal ritueel in stand, als verhalenverteller die ons verbindt.”

Samen tv-kijken is volgens Hermes nog altijd verweven in het gezinsleven. “Tijdens interviews voor mijn werk merk ik vaak dat mensen in eerste instantie zeggen: tv? Wat bedoelt u daar precies mee? ‘Ouderwets’ kijken met de familie doen we niet meer. Ieder tuurt naar zijn eigen scherm. Maar als ik doorvraag zijn er vaak toch best wat programma’s die ze met z’n allen kijken. De tv wordt nog altijd gebruikt voor het samenzijn.”

Families blijven thuis tijdens ‘The Voice’, juichen voor Sven Kramer of gniffelen om de bleue boeren van ‘Boer zoekt Vrouw’. Maar ook series op Netflix, Videoland of HBO staan op het menu. “Grappig genoeg gaat het bij verrassend veel gezinnen hetzelfde als vroeger, hoewel we nu zelf bepalen wat we kijken. Hup, zaterdagavond half negen springen ze op de bank en drukken ze op de playknop van hun favoriete programma.”

NPO Start

Dat is precies wat Mezen Dannawi doet met zijn vrouw en twee kinderen. Dannawi is manager NPO Start. “We zijn alle vier gek op ‘Hunted’, een programma van de publieke omroep waarin deelnemers uit handen van een opsporingsteam moeten blijven. Maar dat begon maandagavond als mijn elfjarige dochter bijna naar bed moest. Dus spaarden we het op voor zaterdag.”

Hetzelfde deden Dannawi en co met ‘Heel Holland Bakt’, ‘First Dates’ en ‘Welkom in de Gouden Eeuw’. “Van die tv-avonden smullen we met z’n allen. Maar mijn kinderen zien ook programma’s alleen hoor. Als mijn 14-jarige zoon solo naar ‘Vakkenvullers’ kijkt, een supermarktsoap die razend populair is bij jongeren, mag ik niet eens in de buurt komen.”

Anders dan de manier waarop zijn gezin de on demand-dienst gebruikt, merkt de manager dat NPO Start voor veel Nederlanders een beginpunt is geworden. Daarom heet het ook geen ‘Uitzending gemist’ meer, stelt hij. Kijkers gaan niet naar het online platform om programma’s in te halen, ze bezoeken de website of app om uit te pluizen wat ze willen kijken. Volgens de NPO beginnen iedere week gemiddeld anderhalf miljoen mensen aan een video op NPO Start, van wie de meeste kijkers tussen de 20 en 34 jaar oud zijn, en vrouw.

Mens en machine

“Die on demand-structuur heeft het individuele kijken zeker een zwieper gegeven. Jongeren die nog even in bed op de tablet ‘Wie is de Mol?’ aanzetten, mensen die in de trein kijken naar ‘De Slimste Mens’. Ik vind het gaaf dat dat kan. Maar hoewel de NPO kan zien dat gezinnen en zelfs de hele natie gezamenlijk kijken naar oudejaarsconferences, sportwedstrijden en ‘De Luizenmoeder’, houd ik de balans tussen familiale formats en programma’s voor individueel gebruik wel scherp in de gaten.”

Dannawi legt uit dat de keur aan programma’s die op het gepersonaliseerde beginscherm van NPO Start verschijnen niet alleen wordt geselecteerd door een algoritme. Naast een machine is het aanbod op het online platform samengesteld door curatoren, die in de gaten houden wat er speelt in Nederland en ervoor zorgen dat bezoekers ook familieprogramma’s op hun startscherm te zien krijgen.

Of hij de hete adem van Netflix in zijn nek voelt? Nee. “Het klinkt misschien arrogant maar het programmapakket van de NPO is zo breed en vol. Wij hebben al zeventig jaar ervaring met het maken van tv die dit land verbindt. En anders dan Netflix bieden wij Nederlandse gezinnen Nederlandse programma’s. Denk aan ‘Spanga’s’, het ‘Jeugdjournaal’, ‘Klokhuis’; daar kijken al hele generaties kinderen naar.”

Met het aan zich binden van individuele jongeren heeft de NPO nog wel slagen te maken. “Dat is altijd al een worsteling geweest. NPO3 heeft het afgelopen jaar behoorlijk geëxperimenteerd met webseries als ‘De Slet van 6VWO’ ‘#BOOS’ en ‘ANNE+’, die naast onze kanalen ook via YouTube en Instagram te volgen waren. Toch is het zoeken, want we willen onze eigen kanalen ook krachtig houden. Dit zijn de eerste stappen en ik heb er alle vertrouwen in dat we ons sterke pakket ook online goed aan de man weten te brengen.”

De familie Crabtree Beeld Bram Petraeus

‘Iedere zaterdag maken we zelf pizza en dan eten we die voor de tv op, met Netflix’

Als de tafel is afgeruimd, nestelt de familie Crabtree uit Leusden zich voor de televisie. Hier zitten ze gewoonlijk nooit op dit tijdstip, leggen ze uit. Na school wordt er tv gekeken, in het weekend en tijdens het strijken. Wie kijkt wat? Op welk apparaat? En kijkt het gezin ook wel­eens gezamenlijk?

Moeder Marjan (47)

“Wij zijn een soort van Netflix verslaafd. Zappen? Dat doen we echt nooit. De kabelaansluiting blijkt nog te werken, maar stopt de analoge tv, dan is dat wat ons betreft prima. Via NPO Start kijken we samen naar het ‘Sinterklaasjournaal’, maar verder is het Netflix, Netflix en nog eens Netflix.

“Ideaal voor mij, want aan reclames heb ik zo’n hekel. In het pre-Netflixtijdperk namen we altijd onze favoriete programma’s op, om die advertenties gauw te kunnen doorspoelen. Of downloadden we shows stiekem. Ik vind het heerlijk dat we nu kunnen kijken wat we maar willen, op momenten dat het ons uitkomt. Netflix wacht op ons.”

Dochter Anna (16)

“Op school en op internet hoor ik wat ik moet kijken. Dit moment volg ik de tekenserie ‘Voltron’ en kijk ik de twee seizoenen van ‘Stranger Things’ voor de tweede keer. Ik ben laatst namelijk naar de stripbeurs Comic Con in Utrecht geweest en daar heb ik de acteur gezien die daarin Dustin speelt. Hij is echt leuk.

“Tv kijk ik op mijn laptop en tablet, maar niet al te vaak. Omdat mijn ouders het Netflix-wachtwoord geheim houden voor de kinderen, kan ik mijn favoriete series niet op die apparaten zien. Dat vind ik wel balen. Hier beneden kijk ik dus het vaakst. Al glippen Maya en ik soms ook stiekem naar de slaapkamer van m’n ouders, waar de andere tv staat.”

Dochter Maya (11)

“Ik houd heel veel van Disneyfilms. De nieuwste ‘Beauty and the Beast’ heb ik al meer dan vijf keer gezien. Ook ‘The Sound of Music’ vind ik leuk, die kijk ik weleens met opa. Oh, en ‘Fantastic Beasts’! Die hebben we afgelopen weekend met z’n allen gekeken.

“Iedere zaterdag maken we zelf pizza en dan eten we die voor de tv op. Dat is echt gezellig, al vinden we het soms zo moeilijk kiezen dat de borden al leeg zijn voor de film of serie start. Wat we in de kerstvakantie kijken? Niks, denk ik. Dan gaan we juist spelletjes spelen.”

Zoon Jona (8)

“Ik kijk een uur per dag tv, toch mam? Ik volg niet echt iets, ik kijk gewoon welk plaatje ik op Netflix leuk vind en daar klik ik dan op. Kijk, dit ziet er vet uit, twee vechtende robots. Ik houd van actie. Daarom zoek ik op YouTube ook altijd naar filmpjes van mensen die Minecraft spelen, of Nerf, een spel waarbij je met schuimen pijltjes schiet.

“Heel soms zap ik op de gewone televisie en dan blijf ik weleens hangen bij Freek Vonk. Maar vaker kijk ik ‘Dinotrux’ of ‘Power Rangers’ op Netflix of filmpjes van de Amerikaanse YouTuber Markiplier op de tablet.”

Vader Vernon (49)

“Ik ben Brits en keek vroeger al naar ‘Doctor Who’. In zwart-wit, moet je nagaan. De serie, die oorspronkelijk stamt uit 1963, gaat sinds 2005 verder. Geweldig vind ik dat, want ik ben dol op science fiction. Series over tijdreizen zijn favoriet, het kan me niet gek genoeg zijn, zo lang het verhaal maar consequent wordt uitgewerkt.

“Dat is het geval in ‘Doctor Who’. Die BBC-serie, die nu ook op Netflix is te zien, kijken we nu met het hele gezin. Daar heb ik veel plezier in. Of ik verder veel tv kijk? Eigenlijk niet. Als de kinderen naar bed zijn kijken Marjan en ik soms een aflevering van iets, maar meestal duurt het jaren voordat we een serie uit hebben gekeken.”

Lees ook: 

Toen een prijs winnen op televisie nog tot discussie leidde

DÉJÀ VU Nogal onnozele prestaties werden in ‘De Berend Boudewijn Kwis’ (begin jaren zeventig van de vorige eeuw) beloond met ‘patserige’ prijzen, ‘meestal luxe en totaal onnodige verbruiksgoederen’, schreef Jan Bank destijds in de Volkskrant. 

Moet de tv langzaamaan met pensioen?

De Nederlandse televisie bestaat 67 jaar. Tijd voor het medium om langzaamaan met pensioen te gaan? Twee generaties tv-makers, Bert van der Veer (65) en Tim den Besten (29), wisselden in 2016 van gedachten over tv anno nu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden