Review

Oog in oog met een opgezette Bosjesman

'El Negro', de neger, was een opgezette Bosjesman die van eind 19de tot eind 20ste eeuw deel uitmaakte van de collectie van een Spaans museum. In 1997 werd hij daar, na een felle publiciteitscampagne, weggehaald en een paar jaar later in het Afrikaanse Botswana, het veronderstelde land van zijn herkomst, herbegraven.

Frank Westermans boek is in de eerste plaats een whodunit, en de schrijver gaat heel ver, letterlijk, in zijn naspeuringen naar de lotgevallen van het verbijsterende museumstuk waar hij twintig jaar geleden tijdens een lifttocht in Catalonië oog in oog mee kwam te staan. Maar de neger uit de titel is ook 'de Ander' bij uitstek, de zwarte of anderszins gekleurde medemens die de blanke man zo graag beschaven wil; en de schrijver poseert als een heel fatsoenlijk specimen van die weldoeners.

Het boek van Westerman (vóór hij journalist werd een ontwikkelingswerker) is óók een kritische analyse van de westerse bedilzucht. Hij ontleedt verdienstelijk het stijgende gevoel van vervreemding dat hem bij zijn veldwerk in de Derde Wereld is gaan bekruipen. Hoogtepunt daarin was zijn besluit, tijdens een stage in de Andes, om de irrigatievoorzieningen van de Indianen ter plekke níet te verbeteren, maar in hun oude staat te laten. Elk ingrijpen, weet hij zeker, in dat fragiele netwerk van kanalen en rechten zal alleen maar tot grotere narigheid leiden. Voor een landbouwingenieur zoveel als het strijken van de wapens.

Maar de hoofdzaak blijft de aandoenlijke ijver waarmee Westerman de gangen van de Bosjesman probeert na te gaan. De reis voert van Banyoles in Spanje, via de Parijs naar Zuid-Afrika, waar de neger in 1831 waarschijnlijk uit zijn graf is gelicht en opgezet door Franse preparateurs die exotica op de Europese markt brachten. De vervaardiging, verscheping en tentoonstelling van de trofee is een horror story waar de lezer prettig bij kan griezelen.

Toch is Westerman niet ongevoelig voor de radeloosheid van de Catalaanse museumdirecteur en burgemeester, die een groot prestige en inkomenverlies te verwerken krijgen als de politieke correctheid de neger uit de vitrines verwijdert. Was het niet inderdáád beter geweest om de Bosjesman tot middelpunt te maken van een nieuw in te richten expositie, die juist het multiculturalisme en de gewijzigde verhoudingen tussen de rassen tot middelpunt heeft? Maar het proces van aantijgingen en verweer eenmaal in gang gezet, kent maar één uitkomst: repatriëring. Het resultaat is dat de schamele resten in 2000 inderhaast naar het verkeerde land worden getransporteerd en ter aarde besteld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden