Review

Onze Amerikaanse vriend

Dit jaar is het 225 jaar geleden dat John Adams in Nederland arriveerde. Hij kwam als officieus gezant van de tegen Engeland rebellerende Noord-Amerikaanse staten, werd hier, na erkenning van de nieuwe VS door de Republiek in 1782, de eerste Amerikaanse ambassadeur en volgde later George Washington op als president van de VS.

Een belangrijk man? Een zéér belangrijk man, niet in het minst vanwege zijn intelligente bijdragen aan de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring (1776) en de grondwet van Massachusetts. Het was ook Adams die de Bill of Rights aan de Grondwet van de Verenigde Staten toevoegde: alles ter versterking van de rechten van de individu ten opzichte van de macht.

Een belangrijk man, maar wel een met genoeg relativeringsvermogen om zijn eigen grootheid in perspectief te plaatsen: ,,Wat een stof doen wij opwaaien, zei de vlieg op het karrenwiel. Onmogelijk te bewijzen dat [mijn werk] niet net zo'n zinsbegoocheling is als die van de vlieg'', schreef hij in zijn persoonlijke correspondentie.

John Adams is ook voor Nederland interessant, zo maakt het boek 'John Adams in Holland 1780-2005' duidelijk, met soms fluwelen teksten van (de in 1995 overleden) Jan Willem Schulte Nordholt, Hella Haasse en Willebrord Nieuwenhuis. Eerst als gezant, toen als ambassadeur en later als bezoeker genoot hij van Nederland en zijn Nederlandse vrienden. Hieronder waren bekende patriotten als Baron Joan Derk van de Capellen tot de Poll en Johan Luzac.

Niet vreemd dus dat Adams zich in Nederland als een vis in het water voelde: veel van de politieke spanningen die tot de revolte in de VS hadden geleid, speelden ook in de Nederlandse Republiek. En Nederland stond sowieso in groot aanzien bij de Founding Fathers van de nieuwe staat; het 'Plakkaat van Verlatinghe' uit 1581 was hét voorbeeld geweest voor de beroemde Declaration of Independence, waarin immers ook een koning wegens slecht bestuur aan de kant werd gezet.

Jammer is dat in het boek van alles goed uit de verf komt, maar deze interactie juist niet. Adams deelde met zijn Nederlandse vrienden de hang naar individuele vrijheid, naar een rechtstatelijke samenleving op basis van verlicht gedachtegoed en naar democratie; alles afgezet tegen wat zij zagen als de aristocratische willekeur van het ancien régime.

Hoeveel invloed heeft de denker Adams op de Nederlandse gedachtevorming gehad, kort voor de Franse en Bataafse revoluties? En welke invloed hadden Nederlanders op hem?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden