Review

Onverwacht doch vanzelfsprekend

Acteur Michel Piccoli speelde in Agnès Varda's 'Les cent et une nuits', een hommage aan de honderdjarige film, de rol van Monsieur Cinéma. Honderd jaar is Piccoli nog niet, maar als geen ander drukte hij zijn stempel op de Europese kwaliteitsfilm. Het Filmmuseum eert de acteur met het retrospectief 'Een zomer met Michel Piccoli'. Trouw kijkt mee terug.

Van sommige films, gezien in een ver verleden, blijft niet veel meer hangen dan een beeld, een geluid, een gezicht of de titel. In het geval van 'Salto nel vuoto' (Sprong in de leegte, 1979) zweefden in het geheugen in elk geval de titel, een vaag beeld van een man die plots van een balkon sprong, de muziek van Nicola Piovani en vooral het gezicht van actrice Anouk Aimée.

Dat gezicht had impact gemaakt in jaren-zestigklassiekers als 'La dolce vita', 'Otto e mezzo', en 'Un homme et une femme'. Een intrigerend gezicht, mooi en mysterieus, dat zelfs op de slechte filmkopieën die in arty filmhuizen gedraaid werden zijn aantrekkingskracht behield. Een 20-jarige was in 1979 op dergelijke filmhuizen aangewezen als hij een 'klassieker'-inhaalrace wilde maken. In Fellini's 'La dolce vita' hapte ik niet naar adem bij het zien van Anita Ekberg in de Trevi-fontein en ook Claudia Cardinale kon mij in 'Otto e mezzo' maar matig bekoren in vergelijking met die andere actrice: Anouk Aimée.

Toen Marco Bellocchio's 'Salto nel vuoto' eind 1980 in de Nederlandse bioscopen ging draaien, was ik er dus als de kippen bij om Aimée opnieuw te bewonderen. Ze had op het filmfestival van Cannes in dat jaar de prijs voor de beste actrice gewonnen; die voor beste acteur ging naar haar tegenspeler: Michel Piccoli.

Ik zag de film met een vriendin -die wel wat van Aimée weg had- in de Amsterdamse bioscoop Alhambra. Die vriendin is nog steeds een vriendin, maar Alhambra is niet meer. Er is wel meer verdwenen sinds die tijd. De in de film bijna als vanzelfsprekend vallende term 'rode brigades' heeft zijn onheilspellende karakter verloren. Maar het ergste van al: Aimée verdween - tenminste: voor mijn gevoel. Ze maakte nog wel films, ook met Piccoli, maar dat waren geen van alle hoogvliegers. Wel verscheen ze nog groots als zichzelf in 'Les cent et une nuits' (1995), waarin Piccoli de rol van Monsieur Cinéma vertolkt. Maar de grote jaren van Aimée waren (zijn) voorbij.

Op Piccoli heb ik tweeëntwintig jaar geleden eigenlijk niet zo gelet. Dat kwam waarschijnlijk -merkte ik nu bij het herzien van de film- omdat Piccoli zo onopvallend aanwezig is. Zijn 'acteerkunst' is vanzelfsprekend, zonder trucjes en schmierderij.

Hij speelt de keurige en uiterst precieze onderzoeksrechter Mauro Ponticelli die al jaren samenwoont met zijn zus Marta (Aimée). Marta is labiel, op het randje van krankzinnigheid. Die geestesgesteldheid is een familiekwaal zoals uit verschillende flashbacks blijkt. Prachtig is een scène waarin je Aimée in haar kamer hysterisch hoort brabbelen en Piccoli nerveus en machteloos voor haar deur heen en weer drentelt. Hij eet een banaan en weet met de schil geen raad. Uit een soort recalcitrantie gooit hij de schil de gang in, maar voor iemand die zo nauwgezet en smetvrezerig is, kan zo'n gele, gladde vlek in een glimmend-gepoetste gang natuurlijk niet. Mooi zoals al die overwegingen op het gezicht van Piccoli te lezen staan. De schil wordt opgeraapt. Vervolgens speelt hij, nog steeds aan de deur van zijn zus luisterend, met een schaar. Het lijkt kinderlijk onschuldig, maar Piccoli weet met die schaar de onderhuidse dreiging van het verhaal geweldig in beeld te vertalen.

Broer en zus zijn elkaars gevangene en Mauro probeert van zijn zus af te komen als hij in een zelfmoordonderzoek terechtkomt. Hij ontmoet de acteur die een vrouw via een dwingende boodschap op een antwoordapparaat over de balkonreling heeft laten springen. Mauro huurt de acteur in, maar zijn plan pakt heel anders uit. Als Piccoli uiteindelijk zelf de sprong in de leegte maakt, komt dat even onverwacht als vanzelfsprekend. Ook die contradictie maakt hij als acteur volkomen geloofwaardig en eigenlijk is dat veel boeiender dan de mysterieuze aanwezigheid van Anouk Aimée, hoe mooi haar gezicht ook verouderd is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden