BoekrecensieWanhopige personages

Ontreddering om een kattebeet, Paula Fox roept beelden op die je nooit meer vergeet

Hoe groots is Amerika nu echt? Tot de verkiezingen van 3 november bespreken we iedere week een Great American Novel. Aflevering 5: ‘Desperate Characters’ van Paula Fox.

Als kind zag ik op tv een filmpje over een man die een harige spin door de gootsteenafvoer probeert te spoelen. De spin blijft uit het afvoerputje naar boven klauteren, ook met een hardere straal water erop lukt het niet. Als de man dan even de keuken uitgaat, terugkeert, en de deur weer opent, vult een reusachtige spin met monsterlijke poten de hele keuken.

Dat was een goed filmpje dat me lang bang maakte. Ik moest er nu weer aan denken bij het herlezen van Wanhopige personages (Desperate Characters) van Paula Fox. Wanhopige personages, geschreven in 1970 , vertaald in 2002, opent met huiselijke horror die je niet meer vergeet. Sophie Bentwood, samen met haar man Otto, een advocaat, ingezetene van Brooklyn toen dat nog geen hippe dure wijk was, aait een grijze zwerfkat. De kat slurpt op het richeltje voor het raam van het aangeboden schoteltje melk. Het magere beest trilt onder Sophie’s handen, genietend lijkt, tot het dier zich hoog opricht op de achterpoten. Het slaat met uitgestrekte nagels naar Sophie’s arm en bijt in haar linkerhand. De tanden blijven even in het vlees hangen.

Beeld -

Die kattebeet raak je niet meer kwijt in deze roman over een huwelijk dat in een paar dagen desintegreert. De ontreddering schuilt overal: het vuilnis dat zich in de straten opstapelt; de voorbijganger die ineens in de hal staat en om geld vraagt; de collega met wie de man een conflict heeft en die ’s nachts opbelt, maar dan niet spreekt; het onverhulde racisme van de gasten op een societyfeestje waar de vrouw haar draai niet kan vinden; het vakantiehuis van het stel waarvan het interieur bij aankomst door vandalen vernield blijkt. En dan die wond van de beet die opspeelt, gaat kloppen, ontsteekt, geel en dik wordt. De vrouw is doodsbenauwd voor hondsdolheid maar stelt een bezoek aan de dokter uit.

Paranoia

Je proeft de samenleving op drift, later vaker geschetst in romans over de jaren zestig; de leegte in de welgestelde levens. De Bentwoods wonen in een stadsvilla en kijken met argusogen naar de armere, zwarte bewoners van Brooklyn die hun huis omringen. Extra verontrustend anno 2020 is het vanzelfsprekende gebruik van het woord ‘neger’ wat de schrijver nu ook medeplichtig lijkt te maken aan de paranoia van haar hoofdpersonen.

Beeld -

Het boek van Fox is een van die Grote Amerikaanse Romans (denk ook aan Revolutionary Road van Richard Yates of Stoner van John Williams) waarvan de kwaliteit pas decennia na verschijning werd gezien, in het geval van Fox door bewonderaar Jonathan Franzen die bij een nieuwe uitgave in de jaren negentig een jubelend nawoord schreef.

Oma van Courtney Love

Dat Paula Fox haar eigen achtergrond even grimmig was, bleek later uit haar memoires Borrowed Finery waarin ze verslag doet van een jeugd als verwaarloosde dochter van een scenarioschrijver in Hollywood en een jetset-moeder. Ze wordt door haar ouders naar een weeshuis gebracht, daar weer weggehaald door haar oma, en gaat dan van hand tot hand. Als vroege twintiger krijgt ze een dochter die ze afstaat. Die dochter zal zelf ook een memoir schrijven over de getroebleerde relatie met haar dochter, Fox’ kleindochter: de popster Courtney Love.

Het werk van Fox werd lang te deprimerend gevonden, te anti- Amerikaanse droom. Fox zelf reageerde daar ooit getergd op. ‘Is Anna Karenina deprimerend? Madame Bovary? Toegepast op een literair werk is deprimerend zo kleinzielig, zo kortzichtig, zo armzalig en armzalig makend. Die behoefte aan het spreekwoordelijke happy end is niet veel meer dan een verlangen naar vergetelheid.’ Wanhopige personages laat je dreiging en onveiligheid voelen, steeds intenser, ongeveer zoals die spin met harige poten die zich niet laat wegspoelen en die dan de hele keuken vult.

Paula Fox
Desperate Characters
Harper Collins; 176 blz. € 15,55

Lees ook: 

Hoe groots is Amerika nu echt?

Kruis een familiedrama met een thriller en je krijgt John Steinbecks ‘East of Eden’: een geweldige roman

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden