Review

Onoplosbaar conflict tussen vergelding en vergeving

Boek: 'Dead Man Walking', Vintage Books (Random House Inc, New York, ISBN 0679751319). Film: Première 21 maart in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Maastricht en Groningen.

Drie jaar geleden verscheen sister Helen Prejeans boek over haar ervaringen als geestelijk adviseur voor ter dood veroordeelden in de staatsgevangenis van Louisiana. In 1982 kwam ze voor het eerst in contact met een ter dood veroordeelde. Ze woonde en werkte toen in de gewelddadige zwarte woonwijk St. Thomas in New Orleans (“Ook een soort van death row”, zegt ze er zelf over). Prejean werd geestelijk adviseur van deze gevangene en was aanwezig bij zijn executie. Tot op de dag van vandaag bezoekt ze ter dood veroordeelden. Haar boek werd een bestseller.

In april vorig jaar, tijdens de lange autorit van New Orleans naar Angola, waar de staatsgevangenis van Louisiana staat, verbaasde Prejean zich over de impact die de film op haar omgeving had. Juist in die maand werden opnamen gemaakt in St. Thomas en in Angola. Ze was met actrice Susan Sarandon en regisseur Tim Robbins naar een zitting geweest van de Board of Pardons and Paroles, de staatscommissie die beslist over gratieverzoeken van ter dood veroordeelden met een executiedatum.

“Iedereen vraagt mij hoe het is om met beroemde filmsterren om te gaan. Het doet me niets. Mij gaat het er om dat het verhaal wordt verteld aan het Amerikaanse volk, zodat de publieke opinie over de doodstraf misschien verandert. De film verbleekt bij de kille, gruwelijke werkelijkheid van wat ik daar heb gezien. De realiteit is erger.”

Ze was wel nieuwsgierig hoe “zo'n sexy actrice als Susan Sarandon” het in de rol van een non zou doen. Sarandon speelt Helen Prejean overtuigend, ze leerde zich zelfs het slepende zuidelijke accent van Prejean aan. De actrice straalt dezelfde bewogenheid én vrolijkheid uit, die Prejean zo typeert. Sarandon is genomineerd voor de Oscar voor beste actrice.

Helen Prejean was getuige van drie executies, op Gruesome Gertie, de elektrische stoel van Louisiana. De terechtstellingen in Louisiana worden nu uitgevoerd met de dodelijke injectie; in de film wordt de hoofdrolspeler Matthew Poncelet (Sean Penn) eveneens op die manier omgebracht. Ook Penn is genomineerd voor een Oscar.

De 'eind'-scènes zijn opgenomen in een replica van de executiekamer van Angola. De filmcrew bekeek vorig voorjaar in enkele dagen de staatsgevangenis van Louisiana. In een studio in New York reconstrueerden ze de holding-cell, waar ter dood veroordeelden hun laatste uren doorbrengen, en het death-house, het gebouw waar de executie plaatsvindt.

Veel scènes in de film spelen zich af in de gevangenis, waar Sarandon gesprekken voert met Penn. Die scènes zijn in close-up opgenomen, wat de film extra indringend maakt.

Dilemma

Prejeans boek is een expliciete aanklacht tegen de doodstrafpraktijk in de Verenigde Staten - zonder enig spoor van moralisme overigens. De film is dat eigenlijk niet, regisseur Tim Robbins brengt de argumenten voor en tegen de doodstraf afgewogen en integer in beeld. Robbins (genomineerd voor de Oscar voor het beste scenario) toont op een aangrijpende manier het morele dilemma rond de doodstraf, het onoplosbaar conflict tussen vergelding en vergeving. Die spanning brengt hij knap over.

Bij de kijker dringen zich tegenstrijdige gevoelens op. Gevoelens van begrip en compassie voor de familie van slachtoffers die om erkenning van hun leed vragen, strijden met gevoelens van medeleven voor de familieleden van ter dood veroordeelden die na jaren van kwellende onzekerheid een zoon, echtgenoot of vader verliezen aan een legitieme liquidatie. De emoties van de familie van slachtoffers, de begrijpelijke drang tot vergelding bij ouders van wie een dochter werd verkracht en zeventien keer met een mes gestoken, het is de tragische realiteit die Prejean ook in haar boek beschrijft.

'Dead Man Walking' is geen doodstraffilm van het traditionele soort, waarin in de laatste uren voor de executie blijkt dat de veroordeelde geheel onschuldig is en waarin de held probeert het bewijs van die onschuld te leveren. Nee, Patrick Sonnier, Robert Lee Willie en Willie Celestine, de veroordeelden uit Prejeans boek, waren alle drie zeer schuldig aan gruwelijke misdrijven.

De lijn in Prejeans boek is vrij nauwkeurig gevolgd. Het boek en de film tonen feilloos de onzekerheid, de angst, de fouten ook, van een non uit een keurige advocatenfamilie uit Louisiana's hoofdstad Baton Rouge, die zonder dat ze er om had gevraagd, van de ene op de andere dag de geestelijk raadsvrouw werd van het schuim van Amerika.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden