TaalTon den Boon

‘Ongerepte natuur’ bestaat vooral in onze gedachten

Mensen zeggen of schrijven weleens dat ze gaan wandelen of fietsen in de ‘ongerepte natuur’. Naar de letter betekent die uitdrukking: natuur die nog geheel in haar oorspronkelijke staat verkeert. Maar zulke natuur is er in onze leefomgeving niet. Toch zal niemand zeggen dat hij zich gaat vermeien in de ‘gerepte natuur’: de natuur waarop de mens invloed heeft uitgeoefend, bijvoorbeeld door aanplant of houtkap.

Eigenlijk is het vreemd dat ‘gerepte natuur’ vrijwel nooit wordt aangetroffen. De enkele keer dat iemand deze uitdrukking toch gebruikt, is de kans groot dat er een kwantificerende bepaling bij staat waaruit je kunt opmaken dat ongereptheid eigenlijk niet voorkomt: ‘de haast niet, de nauwelijks gerepte natuur’.

Tegenpool

‘Gerepte natuur’ tref je dus alleen aan als tegenpool van ‘ongerepte natuur’. Het is een gekunstelde uitdrukking die je ervan bewust maakt dat natuurlijke ongereptheid niet bestaat en dat ‘ongerepte natuur’ in feite een metafoor is voor het beeld dat we ons in gedachten vormen van een natuur die in haar oorspronkelijke staat verkeert.

De consequentie hiervan is dat je gerept alleen maar contrastief kunt omschrijven als ‘niet (meer) ongerept’. Niettemin is het woord ongerept wel gevormd als afleiding (met het voorvoegsel on-) van ‘gerept’, het verleden deelwoord van het werkwoord reppen in de verouderde betekenis aanraken of beroeren.

Met enige fantasie kun je die oude betekenis van reppen nog herkennen in de meer figuurlijke betekenis waarin dit woord nog weleens wordt gebruikt: ‘een onderwerp aanroeren’ (dat wil zeggen ergens over spreken), zoals in ‘er wordt met geen woord over gerept’.

Een andere betekenis van reppen, is: (snel) bewegen. In die betekenis wordt het werkwoord reppen, dat overigens afgeleid is van of verwant is met rap (vlug), nu alleen nog maar wederkerend gebruikt, zoals in ‘haast je, rep je’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden