boekrecensie religie

‘Ongeneeslijk religieus’: Geloven in God terwijl je niet meer in God gelooft

Boekcover Gerko Tempelman

Ongeneeslijk religieus. Hoe God verdween uit onze wereld/mijn leven. 
Gerko TempelmanKokBoekencentrum, 176 blz., € 17,99
★★★★☆

De schrijver

De auteur Gerko Tempelman noemt zichzelf op zijn website een ‘zzp-filosoof’ maar uit dit boek blijkt dat hij ook theologie heeft gestudeerd. Hij geeft door heel Nederland lezingen en cursussen in kerkzalen, filosofische cafés en bibliotheken, over christendom, islam, filosofie en ideeëngeschiedenis.

De thematiek

Tempelman nam als student afstand van zijn vrijgemaakt-gereformeerde geloof. Maar sindsdien ontdekte hij dat hij God niet helemaal los kan laten: religieuze vragen blijven hem achtervolgen. Eigenlijk net zoals onze hele samenleving God maar niet los kan laten, al hebben we hem al lang dood verklaard. Wat is dat toch met dat idee ‘God’ dat steeds weer ten tonele verschijnt?

In toegankelijke taal introduceert Tempelman dan een aantal postmoderne filosofen – voor de liefhebber: met name Žižek, Caputo en Rollins. Deze filosofen wantrouwen grote verhalen en ideologieën, en hebben weinig op met klassieke vormen van religie. Toch blijven ze schrijven over het christendom, ook zij komen er niet los van.

Zo ziet de Sloveense atheïst Žižek in het christendom een soort anti-ideologie. Want deze religie draait in de kern om de dood van God. In het christendom neemt God afscheid van zichzelf. Tempelman wijst ook op andere postmoderne filosofen die in het christendom iets vinden wat juist met hun postmoderne, alles relativerende blik resoneert.

En zo concludeert Tempelman dat het christelijke verhaal niet zomaar van ons af te schudden is. Sterker nog: misschien wordt pas duidelijk wat de kern ervan is, als eerst alle overbodige ballast verdwenen is. Want pas als God dood is, laat hij zich ontdekken.

Interessante stelling

Er zijn twee gangbare antwoorden op de vraag waarom er lijden is op deze aarde.

Het eerste antwoord stelt: er is een orde in deze wereld, maar wij begrijpen die niet of maar ten dele. Maar wees gerust: lijden heeft altijd een doel.

Het andere antwoord stelt dat er geen logica achter deze wereld met al haar lijden schuilt. Er valt niets te begrijpen, de wereld is nu eenmaal zo. Dat is de nihilistische optie.

Volgens Tempelman kiezen christenen meestal voor optie één: er is een orde in de wereld, al begrijpen wij die niet. Tempelman kiest liever voor optie twee: als zelfs God aan het lijden onderdoor gaat, is het lijden werkelijk betekenisloos. En juist dan, als alle betekenis je uit handen is geslagen, kun je werkelijk gaan geloven: tegen beter weten in.

Kenmerkend citaat

‘Het kruisverhaal is niet de oplossing van een probleem, maar een verhaal over de afwezigheid van zo’n oplossing. De afwezigheid van uitleg. De afwezigheid van orde.

Alles wat je denkt moet op de helling. Dit is een verhaal dat de structuur van logica ontwricht, het loopt weg voor verklaringen. De kruisdood van God betekent ‘the end of meaning’ zoals een boektitel zegt.’

Reden om dit boek niet te lezen

Geloven in God betekent voor Tempelman allereerst ‘geloven dat God bestaat’. Daar worstelt hij mee, want hij gelooft dat dus (meestal) niet meer. Die overtuiging werkt hij dan om tot een idee dat minder botst met een materialistisch wereldbeeld.

Een manier die mij niet overtuigt en nog het meest op een soort verbale yoga lijkt: ‘God bestaat niet, en juist daarom zet hij ons in beweging’.

Maar wat me vooral bevreemdt, is dat zijn ongeneeslijke religiositeit lijkt te berusten op het idee dat religie toch primair om dat soort ­rationele commitments gaat. ­Ongeneeslijk gereformeerd, zou je haast zeggen.

Reden om dit boek wel te lezen

Toch is het razend knap wat Tempelman doet. Zijn verhaal staat als een huis: vanaf pagina één weet je wat hij wil gaan vertellen, welke stappen hij gaat zetten en waarom. Hij pendelt prachtig heen en weer tussen zijn eigen verhaal en het grote verhaal van onze tijd.

Hij is heel eerlijk over zijn persoonlijke aarzelingen en twijfels. En vooral: hij weet een paar zeer ontoegankelijke filosofen kraakhelder uit te leggen op een manier die zelfs de grootste leek nog goed kan volgen.

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers in ons dossier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden