Benin Bronzes

Onderzoek: Zeker 114 objecten in Nederlandse musea zijn geroofd, en die wil Nigeria terug

Bronzen hoofd van een koning, altaarstuk.  Beeld Museum Volkenkunde
Bronzen hoofd van een koning, altaarstuk.Beeld Museum Volkenkunde

Wat al wiedes leek, staat nu echt vast: de meeste objecten in Nederlandse musea die behoren tot de ‘Benin Bronzes’ zijn geroofd.

Onderzoekers van het Museum van Wereldculturen, waarin vier musea samenwerken, zijn er na dik twee jaar onderzoek uit. Zeker 114 objecten in Nederlandse collecties zijn geroofd door Britse soldaten die in 1897 het paleis van de koning van het Beninrijk plunderden. Dat paleis stond in de huidige Nigeriaanse stad Benin City. Het gaat om collecties in het Museum Volkenkunde in Leiden, het Tropenmuseum in Amsterdam, het Afrika Museum in Berg en Dal en in het Wereldmuseum in Rotterdam.

Het rapport, in bezit van Trouw, is volgende week via de museumsite toegankelijk voor alle geïnteresseerden. Daartoe behoort ook de Nigeriaanse staat. Die wil de rituele voorwerpen – waaronder gesneden slagtanden, metalen koningshoofden en plaquettes – graag terug.

Minister van cultuur Ingrid van Engelshoven heeft in januari een plan naar het parlement gestuurd dat teruggave van cultureel erfgoed aan landen van herkomst regelt. Het volgende kabinet moet beslissen over dat beleidsvoornemen. Voor Nigeria zou het de weg openen om voorwerpen te claimen bij de Nederlandse staat, eigenaar van de meeste objecten. Nederland kan wel goede toegankelijkheid en conservering van de objecten eisen.

“We hebben nu inzichtelijk gemaakt hoe handelaren en Britse officieren destijds de objecten naar Europa brachten”, zegt hoofd conservatoren Henrietta Lidchi van het Museum van Wereldculturen. Zo werd een bewerkte slagtand, nu in het Museum Volkenkunde, al tien maanden na de Britse strafexpeditie in 1897 aangekocht. Volgens de onderzoekers zijn nog eens negen objecten in de collecties ‘waarschijnlijk’ geroofd; 51 voorwerpen lijken niet geroofd, bijvoorbeeld omdat ze na 1897 zijn gemaakt.

Een museum in Benin City

“Dit rapport biedt belanghebbenden aanknopingspunten in het gesprek over restitutie”, beaamt Lidchi. In het wereldwijde debat over restitutie van roofkunst gelden de Benin Bronzes als iconisch voorbeeld. Duitsland meldde onlangs dat het onderhandelt met Nigeriaanse autoriteiten om nog dit jaar objecten uit deze schat te retourneren. Musea nemen wel deel aan dat debat, maar zijn niet bevoegd om objecten, meestal staatseigendom, te retourneren.

Het Museum van Wereldculturen werkt met andere Europese musea en Nigeriaanse overheden samen om een museum in Benin City te bouwen. Dat moet vanaf 2025 voorwerpen, vooralsnog in bruikleen, uit de schat tonen. Lidchi: “Ons onderzoek komt voort uit afspraken die we in dit samenwerkingsverband gemaakt hebben. Andere musea doen hetzelfde. Iedereen kan daarop voortbouwend archieven van de afzonderlijke musea naspeuren, zonder ze te moeten bezoeken.”

Lees ook:

‘Nederlandse musea moeten geroofde kunst terugsturen’

Nederlandse musea moeten historische kunstobjecten die tegen de zin van gekoloniseerde volkeren zijn meegenomen onvoorwaardelijk teruggeven. Dat staat in een beleidsadvies aan de regering.

‘Lokale gemeenschappen vissen achter het net’

Veel bijval oogsten de aanbevelingen van de commissie-Gonçalves over hoe Nederland moet omgaan met kunstobjecten die stammen uit de koloniale tijd. Maar kritiek is er ook.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden