RecensieWill Hunt

‘Ondergronds’ van Will Hunt: naar je binnenste in het binnenste van de aarde

Met Will Hunt ondergronds en naar verborgen werelden in heden en verleden.

De Franse fotopionier Gaspard-Félix Tournachon (1820-1910), beter bekend onder zijn pseudoniem Nadar, bezag de wereld graag uit verschillende hoeken. Om die reden verwierf hij faam als ballonvaarder. In het mandje legde zijn toestel de wereld beneden vast. Vanuit dit vogelperspectief hadden de meeste mensen hun dagelijkse omgeving nog nooit gezien.

Zijn fotoreportages van Parijs van onderen uit de jaren zestig van de negentiende eeuw vormden een logisch vervolg. Hoewel, de donkere en kronkelige catacomben en riolen joegen de Fransen angst aan. Victor Hugo schreef twee decennia eerder in ‘Les misérables’ over deze plekken als de ‘ingewanden van de leviathan’, ‘kronkelig met barsten, opgewoelde keistenen, geulen en vreemde bochten, zonder aanwijsbare reden rijzend en dalend, stinkend, woest, meedogenloos’.

Parijs onder de grond werd een hype. In ondergrondse begraafplaatsen van de stad konden mensen zittend op schedels een genoeglijk avondje beleven met een orkest dat de ‘Dodenmars’ van Chopin en de ‘Danse macabre’ van Saint-Saëns speelde. Tijdens de wereldtentoonstelling van 1867 maakten keurige heertjes en dametjes gondeltochten door de riolen.

 Het afstotelijke én het aantrekkelijke

‘Ondergronds. Een kleine geschiedenis van de verborgen werelden onder onze voeten’ van de Amerikaanse journalist/fotograaf Will Hunt is onvermijdelijk het verhaal van het afstotelijke én het aantrekkelijke van de onderwereld. Die heeft de mensheid – hoewel eigenlijk fysiek en psychisch onvoldoende geëquipeerd voor afdalingen – altijd gefascineerd. Bij Hunt, publicist in onder meer The Guardian en The Atlantic Monthly en gastdocent aan New York University, gaat het verder. Hij is een fanaat die graag het ongewone avontuur opzoekt.

Wie op grond van de ondertitel van het boek een uitgebreide verzameling aan grote geschiedenis, petite histoire en anekdotes verwacht, komt met ‘Ondergronds’ een beetje bedrogen uit. Over Nadar, maar ook over het ondergrondse in oude en exotische culturen en over John Cleves Symes, een voormalige legerkapitein die zijn tijdgenoten vanaf plusminus 1818 enthousiast probeerde te krijgen voor een expeditie naar het binnenste van de aarde, zou je graag het nodige willen weten. De auteur laat het niet helemaal liggen, maar is geen Bill Brysonachtige gids die de boekenkast met feiten en feitjes gretig laat omvallen.

Schrijver Will HuntBeeld Brendan Hamlett

Daar staat Hunts aanstekelijke passie voor het onderwerp tegenover. Hij verweeft zijn brokken historie en cultuurgeschiedenis constant met zijn eigen ervaringen onder steden als New York en Parijs en in grotten op meer afgelegen plekken. Als lezer zoek je mee naar de mysterieuze graffiti-artiest die in de donkerste metrotunnels dagboekaantekeningen achterlaat. De toon die de auteur bij dat alles aanslaat is prettig: niet het borstklopperige van de avonturier die zijn bucket list afwerkt, maar een mooie mix van ervaring en analyse daarvan.

Schrijven over het ondergrondse is van alle tijden: het vierduizend jaar oude Gilgamesj-epos over een afdaling. Jules Verne vertrouwde op het geloof in een holle bol voor zijn ‘Reis naar het middelpunt van de aarde’.

Mythische wezens

Hunts uitgebreide verkenning ondergronds raakt aan veel, en onvermijdelijk ook aan het religieuze. Hades heette de onderwereld bij de oude Grieken. Jezus Christus zelf daalde af. Johannes kreeg de visioenen voor het bijbelboek ‘Openbaring’ in een grot. Mohammed ontving er voor het eerst boodschappen van Allah. Andesbewoners en Aboriginals geloofden in mythische wezens, die huisden in het binnenste van de aarde en hun rust niet graag verstoord zagen.

Door de hele geschiedenis gingen mensen, Pythagoras bijvoorbeeld, ondergronds in retraite. Of ze trokken voor rituelen groepsgewijs gangenstelsels in. Het vergrootte onder meer bij de Maya’s de verbondenheid met de aarde en met voorouders. Zelfs ogenschijnlijk doelloos dolen of verdwalen kan zijn functie hebben. Onder het oppervlak verandert het bewustzijn. Veel mensen met bijna-doodervaringen getuigen van een afdaling in een diepe tunnel.

Hunt zelf liet zich 24 uur in het pikkedonker opsluiten om als herboren buiten te komen. De wereld leek nieuw. De aanwezigheid van de kleinste dingen wekten zijn dankbaarheid. Hij wijst ons op het stilaan verlorengeraakte respect voor het mysterie. Hij wil zo af en toe het hoofd buigen voor de ‘eeuwige kracht en schoonheid’ die schuilt ‘in het onuitgesprokene en ongeziene’.

Oordeel: aanstekelijk, een mooie mix van ervaring en analyse.

Will Hunt
Ondergronds. Een kleine geschiedenis van de verborgen wereld onder onze voeten
Vert. Roelof Posthuma Ambo Anthos; 278 blz. € 22,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden