Poëzie

Onder de glasheldere taal houden zich angsten en angstjes schuil

Janita Monna schrijft wekelijk over poëzie voor Trouw.Beeld Maartje Geels

Jarenlang kwam ik elke ochtend langs een hoge muur waarop in kleurige letters Create your future stond geschilderd. Die slogan was bedoeld voor leerlingen van een middelbare school, voor jonge mensen die hun hele leven nog voor zich hadden en ongeveer alles nog konden worden.

Ik moest weer aan die woorden denken bij het lezen van de nieuwe bundel van Maria Barnas. Daarin komt de toekomst ook ter sprake. Vaker dan eens. Niet zozeer misschien als oneindig leeg vlak waarop onbezonnen dromen vrijuit geprojecteerd kunnen worden, eerder als een donkere vlek of als een schip dat ‘het diepste zwart’ vervoert: 

“De vracht die door het water sleept / bewaakt wat nog moet komen.
Altijd // eerder dan ik dacht en later vaart / de boot die niets vervoert dan nacht.” 


Zo opent ‘Nachtboot’, Barnas’ vierde dichtbundel sinds ze in 2003 debuteerde met ‘Twee zonnen’ waar ze meteen de C. Buddingh’-prijs voor kreeg, terwijl ‘Jaja de oerknal’ in 2014 in het rijtje VSB Poëzieprijs-nominaties stond.

‘Nachtboot’ staat vol donkere spiegels, afgronden en zeeën - je zou het nogal afgesleten symbolen kunnen noemen voor het ongekende waar we ons naartoe bewegen, voor de toekomst. Maar als Barnas’ gedichten iets niet zijn, dan is het afgesleten. Wat abstract is, te groot bijna om over na te denken brengt Barnas onder handbereik met het enige middel dat haar als dichter ten dienste staat: de taal, al verraden de ogen en het vele kijken in ‘Nachtboot’ evengoed haar kunstenaarsblik. “Vanaf mijn stoel is een werkelijkheid zichtbaar - / kom ik deze nader als ik mijn stoel naar voren schuif?”

In kalme, bedachtzame zinnen vindt ze precieze en ook beeldende woorden voor de ongrijpbare tijd die moet komen: “de toekomst ligt open als een greppel // maar waar is de bodem.”

cover

En onder die glasheldere taal houden zich angsten en angstjes schuil, van angst voor het einde dat met het ouder worden dichterbij komt tot angst voor niet genoeg geld; van de wens de toekomst in eigen hand te nemen tot het besef dat niet alles meer open ligt en dat houvast slechts een illusie is: “en dat is hoe ik me in de schijn // van dit leven groot houd althans rechtop / om te blijven zinspelen op mogelijkheden / van een ander bestaan.”

Het hechte ‘Nachtboot’ staat vol gave observaties, vol grote gedachten klein en indringend verwoord. Met als een van de hoogtepunten de serie over Berlijn. Over leven en taal en hoe beide elkaar ook flink in de weg kunnen zitten:

Met de uitslaande angst

dat de werkelijkheid mij levend begraaft

ontken ik dat de wereld is bedacht

en dat ik rondsluip in dit verhaal

als een moeizame lezer.

Met dit soort regels houdt Barnas je aan haar werkelijkheid gekluisterd. En dus lees je nog eens, en nog eens. En steeds opnieuw.

Maria Barnas
Nachtboot
Van Oorschot; 66 blz. €18,99

Janita Monna schrijft wekelijks over poëzie voor Trouw

Toekomsten

Er is een kluwen in mijn maag met vragen

als hoeveel staat er nog op mijn bankrekening

en nu

ik toch de levenslange jas heb gekocht.

Ze graaien: hoe rood is het hoofd

en gaat mijn moeder niet dood

mijn vader

mijn broers een voor een

als gammele stoelen

van de draaimolens waar ik niet meer in pas.

Ze scheren langs de kop

die ik niet uitzocht. Geen hoed

is diep genoeg

om in te verzinken. Bukken?

Geloven dat ik een tijdreis maak

als ik de tunnel in fiets en er anders

uit te voorschijn kom. Ook

als mijn hoed weer afwaait.

Dit zou voor een toekomst door kunnen gaan

herhaal ik opdat het waar gaat klinken.

Kijk maar hoe ik hoger op het zadel

verblind de dommelende zon in rijd.

Marina Barnas

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden