Review

Oates moest eventjes naar buiten

Welke klassiekers moeten we in de 21ste eeuw nog lezen? In deze maand haalt het kanon vier grote ontdekkingsreizigers van stal. De laatste is Robert Falcon Scott, die met vier andere Britten op 18 januari 1912 de Zuidpool bereikte en daar een brief vond van zijn grote rivaal: 'Roald Amundsen was here'. Met Scott en de zijnen zou het niet goed aflopen.

Johan ten Hove

Robert Falcon Scott, Brits marinekapitein en Zuidpool-reiziger, werd op 12 november 1912, samen met twee van zijn metgezellen, door een reddingsploeg dood in zijn slaapzak gevonden. Zo'n duizend kilometer vanaf de Zuidpool en op slechts zeventien kilometer van een rijk voorzien voedseldepot, dat zij op de heenweg zelf hadden aangelegd. Twee andere expeditiegenoten liggen dichter bij de pool, ze waren al eerder omgekomen.

Bij Scott vond men een stel brieven en zijn dagboek, waarop het boek over zijn laatste expeditie ten dele is gebaseerd. Op 29 maart 1912, de drie mannen liggen dan al meer dan een week in hun tent omdat er buiten een zware sneeuwstorm staat, schreef Scott voor het laatst in zijn dagboek: ,,(...) De 20ste hadden wij nog brandstof om voor elk twee kopjes thee te zetten (het blijven Britten) en proviand voor twee dagen. Ik heb de hoop opgegeven dat de omstandigheden zullen verbeteren. Maar wij blijven tot het einde toe volhouden, hoewel wij steeds meer uitgeput raken. Het einde is nabij. Het is jammer, maar ik geloof dat ik niet meer verder kan schrijven. Mijn laatste woorden. In godsnaam - zorg voor onze nabestaanden.''

Ongetwijfeld heeft de enorme teleurstelling over de ontdekking dat Amundsen bijna een maand eerder de Zuidpool bereikte dan zij, ertoe bijgedragen dat de terugtocht van Scott en de zijnen in zo'n vreselijk drama eindigde. De mannen hadden er geen zin meer in en waren hun optimisme kwijtgeraakt. Wat voor zin had het nog wekenlang te ploeteren door sneeuw en ijs nu gebleken was dat niet zij, maar die vermaledijde Noren als eersten de Zuidpool hadden bereikt. De beroemde foto van de vijf op de Zuidpool, gemaakt met een zelfontspanner, waarbij de bitterheid en teleurstelling van hun gezichten is af te lezen, spreekt boekdelen.

Zodra het nieuws van hun dood bekend werd, waren Scott en zijn mannen wereldberoemde helden, die vooral in Groot-Brittannië werden bejubeld. Maar in de jaren twintig kwam de kritiek, vooral op Scott, op zijn eigenwijsheid, zijn gebrek aan leiderschap en aan organisatietalent. Hij zou fouten hebben gemaakt bij de keuze van trekdieren voor de sleden (Scott nam naast honden ook pony's mee) en zijn voedselvoorziening niet goed hebben geregeld - bij zo'n tocht legt de expeditie depots met voedsel en andere voorraden aan voor de terugtocht, waarbij de hoeveelheden goed moeten worden afgestemd op het aantal mensen en dieren dat heen en terug gaat, het aantal kilometers dat afgelegd moet worden, de afstand tussen de depots, de zwaarte van het terrein en de weersomstandigheden.

Boudewijn Büch schrijft in het voorwoord bij 'Scotts laatste expeditie' dat Scott daartoe niet in staat was en dat, als hij toch de beschaafde wereld had weten te bereiken, hij vervolgd zou zijn wegens roekeloos gedrag en uit de Britse marine zou zijn gezet. ,,Scott geeft eerder de schuld aan het weer dan aan zijn eigen falen. Alsof hij niet wist dat het aan de onderkant van de wereld bitter koud zou zijn.'' Maar Suzan Solomon, die veertien jaar onderzoek deed naar de ozonlaag en vier reizen maakte naar Antarctica, zegt in haar boek 'The Coldest March, Scott's Fatal Antarctic Expedition', dat in 2001 uitkwam, dat Scott en de zijnen gedurende de laatste maanden van hun leven met weersomstandigheden te maken hadden die wel degelijk veel kouder waren dan normaal en totaal verschillend van die welke ze normaal gezien, hadden kunnen verwachten.

De expeditieleden vertrokken op 1 juni 1910 uit Londen met de 'Terra Nova', een voormalige Schotse walvisvaarder van tegen de 800 ton, een stoomschip als bark getuigd. Aan boord ruim 60 mensen, van wie 33 expeditieleden, 19 pony's, 33 honden en een vracht aan voedsel en andere voorraden. Eind november bereikte het schip Nieuw-Zeeland en daar ging ook Scott aan boord. Op 4 januari 1911 bereikte het schip Kaap Evans op Ross Eiland, waar de voorraden voor het winterkamp uitgeladen werden. Daarna begonnen Scott en zijn mannen de depots aan te leggen, met de nodige pech, want half februari zijn er al acht pony's en vijf honden dood.

Op 22 februari vernam Scott dat Amundsen in de Walvisbaai zijn winterkwartier had betrokken en al 110 kilometer dichter bij de pool was dan hijzelf.

Uiteindelijk vertrok Scott op 1 november 1911 met drie groepen van vier man voor de 'directe aanval' op de pool. Op 4 januari, nog 280 kilometer van het doel, gingen vijf man verder, Scott, Edward Wilson, kapitein Lawrence Oates, onderofficier Edgar Evans, en luitenant Henry Bowers. Op 15 januari schreef Scott in zijn dagboek: ,,Nog slechts 50 kilometer. Ik ben nog maar voor één ding bang, dat de Noorse vlag daar voor de onze zou kunnen wapperen!'' Dat bleek zo te zijn en daarna verandert de toon van Scotts verslag. Op 18 januari schreef hij: ,,wij moeten nog een afstand van 1500 kilometer afleggen, 1500 kilometer sleden trekken, 1500 kilometer ontbering, honger en kou! Vaarwel mijn levensdroom.''

En ontbering, honger en kou werden het. Op zaterdag 17 februari stierf Evans. En op 17 maart zei de doodzieke Oates, van wie beide voeten bevroren waren, dat hij eventjes de tent uit moest en misschien een poosje weg zou blijven. Er stond een ziedende storm en de mannen wisten wat Oates bedoelde. ,,Daarop

begaf hij zich naar buiten in de storm'', schreef Scott met een indrukwekkende soberheid, ,,en wij hebben hem niet meer teruggezien''. Het lichaam van Oates is nooit teruggevonden. Twaalf dagen later waren ook de laatste drie overleden. Zij werden een halfjaar later gevonden. Scott werd 43 jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden