TaalTon den Boon

NSB-gedrag wordt een gewoon woord voor verraderlijk gedrag

null Beeld
Beeld
Ton den Boon

Afgelopen weekend betichtte ‘OP1’-presentatrice Fidan Ekiz BN’er Arie Boomsma van ‘NSB-gedrag’ vanwege diens (vermeende) oproep tot een adverteerdersboycot van ‘Veronica Inside’ (VI). Het woord was een paar dagen eerder ook al gevallen: toen had René van der Gijp de handelwijze van VI-presentator Wilfred Genee tegenover ­Johan Derksen als NSB-gedrag getypeerd.

Vooral Ekiz kreeg de wind van voren. Zo vond schrijver Robert Vuijsje dat je de term NSB-gedrag alleen maar zou moeten gebruiken voor gedrag van nazicollaborateurs in de Tweede Wereldoorlog.

Die wens is begrijpelijk, maar de taalpraktijk is anders. Al sinds de jaren negentig wordt iemand verraden of aangeven bij de autoriteiten (omdat hij iets verkeerds zou hebben gedaan of gezegd) geregeld getypeerd als NSB-gedrag. NSB-gedrag betekent verraderlijk gedrag en wordt met even veel minachting gebruikt als het synoniem judasgedrag.

De moordenaar van Pim Fortuyn

Het woord werd na 2002 vrij algemeen bekend: columnist Jan Blokker beschuldigde fortuynisten van ‘NSB-gedrag’ omdat ze de integriteit van een PvdA-rechter in de zaak tegen de moordenaar van Pim Fortuyn openlijk in twijfel trokken. Nu zouden we dat wellicht eerder omschrijven in termen van de uit Amerika overgewaaide cancelcultuur: de cultuur waarin iemand via de sociale media anderen oproept om een persoon vanwege diens uitspraken of daden te boycotten of uit te sluiten.

Telkens als NSB-gedrag wordt gebruikt, veroorzaakt dit een schokgolf(je). Het woord heeft dan ook een uitermate ongunstige bijklank. Dat komt doordat het wordt geassocieerd met de historische NSB’ers, die in de Tweede Wereldoorlog soms zelfs met ‘kopgeld’ werden beloond als ze iemand hadden verraden. Qua bijklank stemt NSB-gedrag dan ook overeen met het woord NSB’er, dat eveneens vaak figuurlijk wordt gebruikt als scheldwoord voor een verrader, verklikker of verlinker.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden