Emil ‘Baardmans’ van Oers.

InterviewEmil van Oers

NOS-explainer Emil van Oers: ‘Ik ben allergisch voor bullshit’

Emil ‘Baardmans’ van Oers.Beeld Maartje Geels

Tegen het nepnieuws en voor de feiten. NOS-redacteur Emil van Oers maakt explainers op YouTube. Korte video’s, die vooral sinds de coronacrisis veel bereik hebben. ‘Ik ben allergisch voor bullshit’. 

Hij heeft lichtjes in zijn ogen als hij vertelt over zijn grote passie: explainers maken voor twintigers en dertigers. Emil van Oers (36), op YouTube vooral bekend als Baardmans van­wege zijn rossige baardje, was vanaf het begin betrokken bij de ontwikkeling van de ‘NOS op 3’-filmpjes.

Inmiddels zijn ze een fenomeen. Elke week verschijnen er ten minste twee filmpjes op het kanaal dat 323.000 abonnees heeft en waar sommige ­video’s meer dan een half miljoen keer worden bekeken. De onderwerpen zijn heel divers en hebben altijd te maken met de actualiteit. Corona, de toeslagenaffaire, de verdwijning van Ali Express-miljardair Jack Ma, pepmiddelen voor in de sportschool, alles komt aan bod.  Vorig jaar werd het filmpje De alles­bepalende lijn in de coronacrisis zelfs 1,8 miljoen keer bekeken en kwam daarmee op de vijfde plaats in de  YouTube-toptien van Nederlandse trending video’s.

Van Oers is ‘geen presentator, maar een maker’, legt hij uit. Hij spreekt de explainers niet alleen in, hij doet ook het onderzoek, belt experts, schrijft zelf het script en bedenkt samen met een vormgever welk beeld en grafische elementen er nodig zijn. Ook monteert hij elk filmpje zelf waarna een eindredacteur het resultaat beoordeelt en eventueel bijstuurt. In totaal bestaat het hele team van ‘NOS op 3’ uit zo’n 25 tot 30 mensen, die ook eigen onderzoeksjournalistiek doen, korte Instagram-sliders maken waar gebruikers zelf door beelden met tekst swipen en interactives maken waarbij de lezer zelf een rol speelt in het verhaal.

Bewegende lijn

De explainers zijn razend populair omdat ze complexe problemen op een heldere manier uitleggen. Zo legde Van Oers op 14 maart vorige jaar in De allesbepalende lijn uit waarom de coronamaatregelen nodig zijn. Met behulp van een bewegende lijn laat hij zien wat er gebeurt als we niets doen en wanneer de maximale zorgcapaciteit wordt bereikt. Flatten the curve.

“Wat deze grafiek duidelijk wil maken is niet hoe we de verspreiding van het virus kunnen stoppen. Daarvoor is het al te laat. Het is nu zaak om die verspreiding te vertragen ­zodat artsen en verpleegkundigen hun werk kunnen blijven doen.” Het serieuze onderwerp wordt toch speels door zwevende coronavirusdeeltjes en ‘antistoffen’ op de buik in de vorm van rode vijfhoekjes.

In 2016 besloot de NOS te stoppen met ‘NOS op 3’ op televisie, maar alleen nog onlinenieuws voor jongeren te maken. “De NOS heeft heel bewust de stekker eruit getrokken”, zegt Van Oers in de vergaderkamer voor maximaal twee personen, in de hoek van de half gevulde redactievloer. “Twintigers kijken geen tv meer. Kijkers wisten ons niet te vinden en de kijkers die ons wel vonden waren rond de vijftig. Maar de hoofdredactie liet het programma wel bestaan. ‘Ga de onlinejournalistiek maar uitvinden, kijk maar wat werkt. We willen starters aanspreken en jullie gaan ontdekken hoe.’ ”

De redactie kreeg carte blanche en mocht twee jaar vrij experimenteren. Ze probeerden een wirwar aan vertelvormen. Van live vragensessies tot infographics. Uiteindelijk bleek de explainer succesvol. “We voelden dat deze vorm potentie had. Alles komt erin samen: de vormgeving, de grafische elementen, de toon, de ­online-vertelmanier, de onderwerpen. Daarop zijn we gaan voortbouwen.”

Aandacht vasthouden

De grafische elementen zijn heel ­belangrijk, legt Van Oers uit. “Het maakt de filmpjes aantrekkelijk en herkenbaar. En helpt om dingen heel snel uit te leggen en in korte tijd veel informatie over te brengen. Als ik een zin uitspreek en er gebeurt iets grafisch om me heen, ondersteunt dat het verhaal enorm.” Daarbij maakt het de filmpjes speels en kijkbaar. “Aandacht is wel het toverwoord. Met die grafische elementen en een snelle montage lukt het heel goed om de aandacht van jongeren vast te houden. Het is geen seconde saai.”

Die aandacht vasthouden, dat kunnen ze bij ‘NOS op 3’ heel goed. De meeste explainers duren ongeveer zes à acht minuten en sommige zelfs langer. Dat is opmerkelijk omdat een van de wetten van online is dat video’s eigenlijk niet langer mogen duren dan drie minuten. Daar heeft Van Oers intern wel een gevecht voor moeten leveren, zegt hij. “Als je de lengte inklimt verlies je kijkers, was ook hier het idee. De spanningsboog van mensen is kort en als je die wil vasthouden mogen je video’s niet te lang zijn. Maar al vanaf het begin zei ik: ‘Dan moet je niet de video korter maken, maar de video interessanter maken. Je moet de kijker vanaf het begin bij de strot grijpen en niet meer loslaten.’ ” Zo’n zeventig procent kijkt ook een lange video helemaal uit. En dat is voor internetbegrippen helemaal niet slecht.

Van Oers mist televisie als kanaal dan ook totaal niet. “Boomers zetten ’s avonds om acht uur het journaal aan. En het is de taak van de NOS om heel Nederland te bereiken.” Voor jongeren is YouTube het aangewezen kanaal, maar dat botste weer met de NPO, die eigenlijk wil dat alles exclusief op NPO Start wordt gepubliceerd. “Ook dat was een discussie, maar wij zeiden: ‘We willen naar de plek waar ons publiek zit’. Je kunt wel achteroverleunen en wachten tot het publiek jouw kant op komt, maar zo werkt het niet.”

Nepnieuws en desinformatie

Nepnieuws, desinformatie en complottheorieën verspreiden zich vooral via YouTube en andere sociale kanalen. Volgens Van Oers is het heel goed om met feitelijke verhalen volop aanwezig te zijn op de plek waar ook zoveel ongefilterde onzin wordt verkondigd. “We weten allemaal dat desinformatie wordt verspreid via kanalen als YouTube en Facebook. ‘Dat heeft op Facebook gestaan’ is een bekend argument. Wij weten op eigen kracht in de trendinglijsten te komen. Zo is de kijker niet alleen maar overgeleverd aan de grillen van de algoritmische jungle met vage bronnen, maar heeft ook een ankerpunt met goed gecheckte informatie.”

“Ik ben persoonlijk allergisch voor bullshit. Daarom doe ik dit werk ook, ik wil de dingen goed uitleggen. De Capitoolbestorming is bijvoorbeeld honderd procent het resultaat van allerlei algoritmes die mensen in een bepaalde complothoek hebben geduwd. We willen graag dat mensen hun eigen mening vormen, maar wel op basis van feiten. Dat is bij ons echt heilig.” Zo maakte Van Oers ook de explainer Trump en het vrije internet, waarin hij uitlegt waarom Trump lange tijd zijn ideeën vrij kon verspreiden via Twitter en hoe dat leidde tot de bestorming van het Capitool.

De laatste maanden was Van Oers vooral druk met het uitleggen van coronaproblemen. Daarom was het heel lekker dat hij in november eindelijk weer eens een heel ander onderwerp bij de horens kon vatten: de kluizen in Spitsbergen waar zaden en data liggen opgeslagen. “Corona blijft een reuze interessant onderwerp, maar het was heerlijk dat voor de pandemie de onderwerpen zo divers waren. Dit was de eerste video in maanden die over iets anders ging.”

Wie is Emil van Oers?

Emil van Oers (36) werd geboren in Eindhoven uit twee Rotterdamse ouders. Hij studeerde Communicatiewetenschappen in Nijmegen, Cultuurwetenschappen in Maastricht en een master journalistiek in Groningen.

Hij is dol op avontuur. Zo reed hij ooit met een stel vrienden in veertien dagen 2500 kilometer in een tuktuk van zuid- naar noord-India. Op dit moment zit het avontuur vooral in zijn werk.

Nu werkt hij alweer tien jaar bij de NOS, waar hij ooit begon als stagiair. 

Lees ook:

Journalist Nisrine Sahla: ‘Ik wil niet worden gevraagd omdat ik moslima ben, maar vanwege mijn deskundigheid’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden