Review

Nooit tijd, opzij, maak plaats

Het is vandaag de dag van de verpleging. Niet toevallig, want 12 mei is de geboortedag van Florence Nightingale. En van haar eigenschappen en idealisme moet je een forse dosis hebben meegekregen, wil je dezer dagen nog kiezen voor een baan in de verpleging. Het NZI - instituut voor onderzoek, informatie en opleidingen in de zorg - komt voor deze gelegenheid met een cadeautje voor verplegenden: een boekje met authentieke, soms keelsnoerende brieven uit het verpleeghuis.

In Nederland wonen ruim 55 000 mensen in een verpleeghuis. En dat doe je niet voor je lol, blijkt uit hun brieven. Het boekje 'Tussen de regels door' gaat niet alleen over het personeelstekort, en hoe iedereen daaronder lijdt. Bewoners verkommeren, verplegenden bezwijken bijkans onder de werkdruk. Geen tijd, nooit tijd, opzij, maak plaats. De verplegenden werken zich uit de naad - zij zijn gewoon met veel te weinig. Maar klagen daarover wordt cynisch genoeg vervelend, een cliché haast. De samenstellers van dit boekje hebben daarom nu eens andere dilemma's van het leven in een verpleeghuis willen laten zien. Hoe kun je daar als bewoner jezelf blijven? Je eigen leven blijven leiden? Eten, plassen, douchen wanneer jij dat wilt, ook als je niet goed meer duidelijk kunt maken wat je wilt? De scheiding in het haar links en de sokken in nette gedekte tinten, als vanouds? Dat dit niet meevalt, blijkt uit de brieven die verpleeghuisbewoners, hun familie en hun verzorgers naar het NZI opstuurden om te laten bundelen in het vandaag gepresenteerde boekje. Kwaliteit zit 'm bovenal in het behoud van individualiteit, lijkt de moraal van hun verhalen. Nodig daarvoor is niet eens zozeer 'meer geld, meer mensen'. Kleine dingen kunnen grote verbeteringen opleveren, zoals blijkt uit de hierna volgende brieffragmenten.

,,Het haar draagt mijn vader met de scheiding aan de linkerkant. Als het anders zit, de scheiding rechts of al het haar achterover gekamd, lijkt hij niet op mijn oude vertrouwde vader als ik bij hem kom. Ik hoor het ook van anderen: dan is het haar van moeder voor het gemak in een staartje gedaan. Of, nog erger, dan wordt gevraagd: mogen we het afknippen?

Mijn vader had minstens zestig paar sokken toen hij kwam. Zij zijn allemaal weggeraakt en hij draagt nu gemeenschappelijke sokken van de afdeling. Echt leuk is dat niet, want hij heeft al zo weinig van zichzelf. Als ze hem lichtblauwe of rode of witte sokken aandoen vinden ze dat hij netjes aangekleed is, maar het past niet bij een man die altijd in een pak liep met donker gekleurde sokken. Als hij het besefte zou mijn vader het vreselijk vinden.''

,,Toen ik hier kwam werd ik één keer per week gedoucht. Op bed had ik alleen een onderlaken. Een bovenlaken bij een gewatteerde deken werd als onnodig gezien. Na veel soebatten is hier verandering in gekomen, maar het is nog geen norm. Op mijn afdeling ben ik de enige die zijn beklag hierover kan doen.''

,,Ik zou 't ook fijn vinden, als ik zelf kon bepalen wanneer ik naar bed wil.''

,,Er is geen mogelijkheid om je even terug te trekken. Mijn moeder heeft een bed en een kastje. Een ziekenhuissituatie dus, op een vierpersoonskamer. Er kan een gordijn om het bed geschoven worden. Maar elk kuchje, elk windje wordt door een ander gehoord. En als je eens zou willen huilen? Of lekker wilt lachen met je bezoek?''

,,In de huiskamers is plaats voor twaalf bewoners en ook hier is geen enkele plaats voor privacy. Als ik met mijn vader persoonlijke zaken wil bespreken, zal dit dus buiten het verpleeghuis moeten gebeuren.

Op de afdeling waar mijn vader verblijft, zijn slechts vier eenpersoonskamers. Deze worden normaliter vrijgemaakt voor bewoners die ernstig ziek zijn en in de terminale fase van hun leven verkeren. Het is al enkele malen voorgekomen dat de eenpersoonskamers vol waren en iemand, in het bijzijn van alle kamergenoten, moest sterven.''

,,Mijn vriend krijgt ongeveer drie keer per week bezoek, maar er zijn er in de groep die de hele week geen bezoek krijgen. Zij zijn aangewezen op de groep en het personeel. Terwijl elke Nederlander globaliseert en in een mum van tijd contacten kan leggen die bij hem passen, is deze zorginstelling een eiland waarop je je maar moet zien te redden.''

,,De maaltijden zijn, zeker nu met het nieuwe kooksysteem, goed warm en lekker. Maar waarom wordt het eten van bewoners, die geholpen worden met eten, altijd volledig door elkaar geprakt? Waarom wordt daar, als iemand slecht eet, appelmoes doorheen of overheen gedaan? En waarom krijgen de bewoners altijd koffie met suiker en melk en een koekje aangereikt? Waarom laat men dat niet zelf kiezen en nemen zolang dat nog kan? Het zijn zulke kleine dingen, die van zulk groot belang zijn.''

,,Er moet tijd genomen worden om echt naar ons te luisteren. Om ons te respecteren zoals we zijn of waren, om te werken aan ons gevoel dat we iemand zijn met eigenwaarde. We willen een gelijkwaardig contact, geen gebagatelliseer van onze problemen. Geen proefkonijn zijn voor leerlingen.''

,,Met name de houding ten opzichte van de toiletgang zouden onze bewoners flexibeler willen zien. Ze hebben er moeite mee als er gezegd wordt: 'U bent net geweest, ik kom zo.' Persoonlijke aandacht in de vorm van een persoonlijk gesprekje wordt node gemist. Daar is te weinig tijd voor.''

,,Ik wou dat u eens zag hoe wij erbij hangen in de rolstoel op onze afdeling!''

,,Onlangs had ik een uitnodiging voor de nieuwe vleugel van de Scheveningse gevangenis. Prachtige kamers. Alles erop en eraan. Als je dan de kamers vergelijkt waar mijn man verblijft: vier personen, een bed, een kastje, een bed, een kastje... Dan staat het huilen je nader dan het lachen.''

,,Ik neem mijn petje af voor het personeel. Zij zouden graag wat meer tijd aan de patiënten willen geven. Tijd voor een praatje of andere persoonlijke inbreng is er niet meer. In de avonduren zijn er slechts twee verzorgenden om meer dan dertig patiënten naar bed te brengen. Om zes uur wordt daarmee al begonnen. Vanaf elf uur is er nog slechts één verpleegkundige aanwezig.''

,,Wij horen steeds van het personeel 'Sorry ik heb geen tijd'. Dag in dag uit horen wij hetzelfde liedje. Dan denk ik bij mezelf: 'Moeten ze dan de trein halen ofzo?' Zo lijkt het erop. En dat vinden wij, dit moet nou opgehouden worden. Wij willen gewoon dat we meer personeel krijgen en ook meer aandacht voor ons en dat ze ook de tijd hebben voor ons om even met ons te praten, of een kaartje/brief te schrijven of met ons samen koffie te drinken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden