Opinie

Nooit meer een noot

Kende Nederland ooit een veelzijdiger theaterpersoonlijkheid dan Conny Stuart? Begonnen als Frans chansonnière met vele radio-optredens, deel uitgemaakt van het cabaret van Wim Sonneveld en een tweede leven begonnen in de musicals van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink. Dit jaar wordt La Stuart 90 jaar en ter gelegenheid daarvan verschenen een biografie en twee dubbel-cd's.

Nooit meer een noot. Niet in de badkamer, niet op een verjaardag, niet zachtjes neuriënd. Conny Stuart beweert dat ze na haar artistieke loopbaan nooit meer een noot heeft gezongen. 'De Stuart Story', een liedjesprogramma met pianist Louis van Dijk, was het laatste dat ze deed en daaraan kwam op 19 maart 1987 een einde. Wonderlijk die rigoureuze beslissing van een vrouw voor wie zingen haar lust en leven was.

Ze was daarna nog te zien in de toneelproductie 'Schommelzang' van Beckett, deed na veel overredingskracht hier en daar nog eens een voordracht of gaf een spaarzaam interview. Maar toen ze op 9 juni 1988 een uur lang voor de radio geïnterviewd was door Maartje van Weegen wist ze het zeker: 'Ik hou ermee op'. In haar plakboek schreef ze met grote letters: 'Einde van de carrière'. Ze was toen 74 en ze heeft zich eraan gehouden. Zelfs de biografen Paul Blom en in tweede instantie Hilde Scholten hebben veel moeite moeten doen om haar over te halen mee te werken aan een boek over haar leven.

Conny Stuart kwam op 5 september 1913 ter wereld in Wijhe (bij Zwolle), maar groeide op in Den Haag. Ze heette toen Cornelia van Meijgaard. Blijkbaar wist ze al vroeg dat ze zou uitgroeien tot een bekendheid want al in haar puberteit bedacht ze een arties tennaam. In haar klas circuleerde een dagboek dat 'Nevermind' heette. Conny tekende er vooral in en signeerde steevast met 'Puck Stuart'. Puck was inmiddels haar roepnaam geworden en Stuart was een restant van een naam die ze bedacht had als knipoog naar de in Den Haag veel voorkomende dubbele achternamen. Ze stelde zich voor de grap wel voor met de naam 'Del Riedel Randos de la Rivière Stuart.' Een aantal jaren later koos ze definitief voor de artiestennaam Conny Stuart, hoewel er van een carrière in die richting nog lang geen sprake was.

Wel werd al snel duidelijk dat Stuart niet alleen aardig kon tekenen, maar dat haar stem ook dik in orde was. Geïnspireerd door Lucienne Boyer begon ze zich als autodidact het Franse chanson eigen te maken. En in 1939 volgde dan eindelijk een eerste uitnodiging om te zingen voor de radio. Voor de Avro trad ze als invaller op met het orkest van de Romancers. De directie was meteen zo enthousiast dat ze mocht blijven. De eerste schreden op het artiestenpad waren succesvol en dat gaf hoop. Ruim een jaar later ontmoette ze de jonge Wim Sonneveld. Het klikte. Meteen. Al in het eerste programma van Wim Sonnevelds Kleinkunst-Theater, 'Zoo juist verschenen!', deed Conny Stuart mee.

Maar ondertussen was het oorlog geworden en werd het steeds moeilijker om op te treden. Er woedden heftige discussies over doorspelen of niet. Wim Sonneveld meldde zijn medewerkers collectief aan bij de Kulturkammer. Ze moesten wel doorspelen, anders kwam er geen brood op de plank. Op een vergoeding uit een inderhaast opgezet illegaal fonds konden kleinkunstenaars geen beroep doen, want ze werden door hun toneelcollega's niet gezien als kunstenaars. Stuart weigerde overigens voor de Duitsers of NSB-achtige organisaties op te treden. Als excuus zou ze in zo'n geval ziekte of zwangerschap voorwenden.

Wim Sonneveld is zeer belangrijk geweest voor Conny Stuart. Hij was degene die haar komische talent tot ontwikkeling liet komen; zij was zíjn ster van het Sonneveld-cabaret. Uit die tijd stammen bekende nummers als 'Ik verveel me zo' en 'Yvonne de spionne' - te horen op de nieuwe cd-compilaties. Toen vaste tekstleverancier Hella Haasse zich liever wilde richten op het schrijven van boeken, zat Sonneveld met zijn handen in het haar. Van korte duur, zo bleek, want er diende zich een nieuwe tekstschrijfster aan. Ene Annie M.G. Schmidt. Die schreef zoals ze sprak, op een doodgewone manier, over doodgewone onderwerpen. Ze leidde de vernieuwing in het naoorlogse cabaret in en Stuart bleek de perfecte vertolker van Schmidts teksten.

Tot 1959 bleef het Sonneveld-cabaret bij elkaar, waarna Sonneveld doorging met zijn onemanshows. Stuart deed in die tijd losse optredens in het theater en voor de televisie en werkte bij Tingel Tangel van Marijke en Sieto Hoving. Het wachten was op een nieuw genre, de Nederlandse musical. Annie Schmidt zou 'm gaan schrijven; haar vaste componist Harry Bannink moest voor de muziek zorgen. 'Heerlijk duurt het langst' ging op 2 oktober 1965 in première en werd een gigantische hit. Ruim anderhalf jaar was de musical te zien met hitnummers als 'Kom Kees', 'Op een mooie pinksterdag' en het beugeltassennummer ''t Is over'. Producent John de Crane noemde dat laatste lied zo, omdat er steevast bij gehuild werd en de vrouwen een zakdoekje moesten pakken uit hun (beugel)tas.

In het jaar dat Stuart 90 wordt, valt haar de terechte eer te beurt dat er een biografie over haar leven geschreven is. Duidelijk is wel dat ze de regie behield en alle onwelgevoeglijke dingen achterwege liet. Je krijgt nog steeds geen goed beeld van Stuart als mens, het is de carrière die telt. De staccato hoofdstukjes springen van de hak op de tak, waardoor het geen vloeiend leesbaar boek is geworden.

Een mooier eerbetoon vormen de twee dubbel-cd's die in de befaamde Portret-reeks van Brigadoon zijn uitgegeven: 65 nummers, waarvan er 34 nooit eerder zijn uitgegeven. Stuarts grootste successen bij elkaar genomen, een feest der herkenning. Maar ook een aantal prachtige onbekende nummers zoals de Coward-song 'A Room with A View', een duet met Wim Sonneveld, of een bijzondere Charles Trenet Medley, opgenomen in 1949. Het beluisteren van deze fantastische cd's doet zuchtend verlangen naar een talent als dat van Conny Stuart.

'Uitverkoren. De carrière van Conny Stuart' verscheen bij Theaterinstituut Nederland/Strengholt. De dubbel-cd's 'Conny Stuart Portret' verschenen bij Brigadoon Vocal BIS 048 en 049.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden