TaalTon den Boon

Nog altijd bevat onze woordenschat veel sporen van de vogeljacht

Lijmstok, als je dat woord nog weleens aantreft, staat meestal in berichten over kleine criminelen die met een stokje met kleefstof geld uit het offerblok in de kerk of brieven met pincodes uit iemands brievenbus proberen te hengelen. Maandag gebruikte Trouw het woord in zijn oorspronkelijke betekenis: als instrument bij de vogeltjesjacht. Die werd vroeger bedreven met beugelnetten, klepkooien, leeuwerikenspiegels, slag- of knipnetten, steekgarens, vogelpotten – allemaal woorden die inmiddels verdwenen of sterk verouderd zijn – en inderdaad ook met de lijmstok: een met (vogel)lijm bestreken twijg aan een lange stok. Soms gebruikte de lijmer tevens een lokfluitje.

Vooral in de 17de en 18de eeuw was de vogeljacht populair. Er bestond dan ook een omvangrijke vogelvangerstaal, die de algemene woordenschat danig heeft beïnvloed. Zo zou zonder de vogeljacht de uitdrukking ‘op het vinkentouw zitten’ (in Limburg; op ’t vinkenslag zitten) niet bestaan: ongeduldig wachten om iets te kunnen gaan doen. Die uitdrukking moet zijn ontstaan in de vinkerij (de vinkenjacht), waarin de vinker op het juiste moment moest wachten om het vinkentouw (het net) dicht te trekken. Zaten er veel vinken in het net, dan had de vinker ‘een goede slag geslagen’. Was er uit het net toch nog een vink ontsnapt, dan ‘was de vogel gevlogen’.

Dat de vogeltjesjacht met de lijmstok niet altijd positief werd beoordeeld, blijkt uit het scheldwoord sijsjeslijmer. Daarmee wordt nu meestal een futloze vent bedoeld, een slome duikelaar, een treuzelaar, maar het woord is gebaseerd op de combinatie sijsjes lijmen, waarin sijsje verwijst naar een klein (zang)vogeltje in het algemeen en lijmen naar vogeltjes vangen met de lijmstok. Blijkbaar moest de vogellijmer veel geduld hebben en lang stilzitten, waardoor hij op buitenstaanders een trage, ­lusteloze indruk kon maken.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden