Noah Stewart: 'Het gevoel dat ik mij als zwarte tenor dubbel moet bewijzen, is er altijd'

Noah Stewart in 'Tosca' van de Nederlandse Reisopera. Beeld Marco Borggreve

Hij ziet eruit als een basketballer, maar Noah Stewart is operazanger. Bij de Nederlandse Reisopera debuteert hij in Puccini’s ‘Tosca’. ‘Het gevoel dat ik mij als zwarte tenor dubbel moet bewijzen, is er altijd.’

Als Noah Stewart breedlachend aan komt lopen, heb je haast automatisch de associatie met een gespierde, zwarte basketballer. Wat je meteen aan die associatie doet twijfelen is het elektronische keyboard dat hij onder zijn arm vandaan haalt en op tafel legt. “Ik moet na dit interview nog wat studeren”, legt hij uit. Dat deze ‘boy from Harlem’ – zoals hij zich later tijdens het gesprek zelf typeert – een internationale operazanger is, daar zou je niet zo snel opkomen. En toch is dat zo. Een zwarte tenor uit Harlem, in Enschede neergestreken om bij de Nederlandse Reisopera de rol van de Romeinse schilder Mario Cavaradossi te zingen in Puccini’s kaskraker ‘Tosca’.

Een zwarte tenor in de nog steeds overwegend witte operawereld, met witte operaverhalen, die op muziek gezet zijn door witte componisten. Is het vergeleken met, zeg, een halve eeuw geleden iets gemakkelijker om in deze tijd een zwarte operazanger te zijn? Stewart is heel stellig in zijn antwoord: “Het is nauwelijks veranderd. Of eigenlijk helemaal niet.” Na enig peinzend nadenken voegt hij eraan toe: “Nee, absoluut niet. Ikzelf sta er eigenlijk nooit bij stil dat ik zwart ben, maar die huidskleur is er uiteraard altijd, je kunt het niet verbergen. En er zijn helaas nog een heleboel opera-intendanten en programmeurs van concertzalen voor wie dat uitmaakt, die niet kleurenblind zijn. Mensen voor wie het ideaal voor Schuberts ‘Winterreise’ nog altijd Fritz Wunderlich is, de inderdaad fenomenale Duitse tenor. Maar wit. Begrijp me niet verkeerd, ik dweep ook met de Schubert van Wunderlich, maar het gevoel dat ik mij als zwarte tenor dubbel moet bewijzen om bij Wunderlich en zijn cultuur ook maar in de buurt te komen, dat is er gewoon altijd. Daar kun je bijna niet tegenop zingen. Het zorgt ervoor dat je voor je gevoel eigenlijk geen identiteit hebt. Ja, ik heb een identiteit als het intendanten zo uitkomt. Zo is mij al wel acht verschillende keren de titelrol in Verdi’s ‘Otello’ aangeboden, omdat de moor uit Shakespeare’s ‘Othello’, waarop de opera gebaseerd is, natuurlijk zwart is. Heel voorzichtig ben ik die rol nu aan het instuderen.”

Leontyne Price

Stewart kent het verhaal van de legendarische, zwarte sopraan Leontyne Price, die voor haar debuut aan de New Yorkse Metropolitan Opera steevast de ‘zwarte’ rol van Aida kreeg aangeboden. Ze weigerde dat keer op keer, omdat het té voor de hand lag. Ze wilde debuteren in een ‘witte’ rol. Het operahuis ging uiteindelijk overstag.

Leontyne Price

“Ja, Leontyne Price, inmiddels 91 jaar, en een van mijn absolute heldinnen. Ik zag op jonge leeftijd de beroemde video-opname van het Verdi Requiem met Herbert von Karajan. ­Leontyne zong daarin de sopraanpartij. Alles wat ik zag en hoorde op die opname was die ene zwarte vrouw in een witte omgeving, gedirigeerd door die witte man met dat witte haar. Ik heb er ontelbare malen naar gekeken, en alles wat ik wilde, was haar mannelijke equivalent worden. Ik heb haar later in New York ontmoet, eind jaren negentig toen de grote, rode cd-box ‘The Essential ­Leontyne Price’ uitkwam en zij handtekeningen kwam zetten. Ik was net twintig, stond als derde in de rij, waarin verder alleen maar oudere mensen stonden. Ze was heel aardig en ik vertelde haar dat ik zanger wilde worden. Zij adviseerde me om naar The Juilliard School te gaan en ze voegde daaraan toe: ‘Give ’m hell!’ Ik ben als een bezetene gaan studeren, heb auditie gedaan en kreeg een volledige beurs voor The Juilliard School.”

Schoolkoor

Het jongetje Noah, stil, dik, met een bril, had al een interesse voor klassieke muziek ontwikkeld. “Ik was tien jaar, zoon van een alleenstaande, werkende moeder. Er moest iets gevonden worden om mij bezig te houden na schooltijd. Je kon op mijn gemengde school in Manhattan gaan basketballen, schaken of leren debatteren. Ik koos voor het schoolkoor, omdat ik in hun repetitielokaal foto’s had gezien van de verschillende plekken waar ze gezongen hadden. Op mijn twaalfde zong ik mijn eerste solo, ‘Moon River’, in het Waldorf Astoria Hotel. Later hoorde ik dat Katherine Hepburn in het publiek zat. Ik herinner me niets meer van het applaus of de reacties, maar dat zingen, turend in die donkere ruimte met een spot op mij gericht, daar kreeg ik een kick van.

“Toen ik auditie deed op La Guardia High School hoorde ik dat anderen dingen zongen als ‘Amazing Grace’ of de ‘Macarena Song’. Ik had Bachs versie van ‘Bist du bei mir’ voorbereid. Ja, ik was een buitenbeentje. Toen ik mijn eerste opera zag viel ik in slaap, ik kreeg vrijkaartjes voor ‘Les contes d’Hoffmann’ en vond het saai. Maar toch was er iets. Opera ging over het leven, het was groots, met heftige emoties en overdonderende muziek. Ik was zó onwetend. Mijn stemtype was eerst bariton, en toen mijn leraar zei dat ik zou uitgroeien tot tenor vroeg ik hem: ‘Wat is dat, een tenor?’ In bibliotheken zocht ik vervolgens alles op, luisterde naar heel veel tenoren. Het duurde even voor mijn stem zich ontwikkelde en ik was nog steeds die onzekere man met bril en overgewicht. Ik besloot naar de sportschool te gaan en werd heel fanatiek. Ik verloor dertig kilo en al mijn hoge noten. In de sportschool leerde ik om door te zetten, en dat hielp mijn zang ook. Ik heb grote twijfels gehad, maar de liefde voor het zingen bleef ­altijd. Zwart zijn in dit vak is dan misschien wel zwaar, maar ik vind ook dat je zwarte stemmen er meteen uithaalt. Ze hebben een grotere spanwijdte, zijn warmer en ronder met een heel bijzonder kleurenpalet. Zo beschouwd heeft zwart-zijn dus ook voordelen.”

Noah Stewart zingt vanavond Cavaradossi in Puccini’s ‘Tosca’ bij de Nederlandse Reisopera in Enschede. Daarna tournee door het land t/m 13 november. Zie ook: www.reisopera.nl

Lees ook: 

Het werd tijd dat Jago zich wit ging schminken

Voor Otello, Aida en Monostatos  is het gebruikelijk om een blanke zanger gewoonweg zwart te schminken – een soort zingende Zwarte Piet. Zo was het bij de première van die opera’s, toen er nog geen zwarte zangers waren, en zo is het vaak nog steeds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden