InterviewConfrontatie

Nipkowschijfwinnaar Stef Biemans: Spanje is voor een televisiemaker een goudmijn aan conflicten

Voor Stef Biemans (l) is het altijd afwachten of de Spanjaarden hem terugschrijven.  Beeld Maria Consuelo Alcaida / VPRO
Voor Stef Biemans (l) is het altijd afwachten of de Spanjaarden hem terugschrijven.Beeld Maria Consuelo Alcaida / VPRO

In zijn nieuwe serie Brieven aan de rest van Spanje correspondeert Nipkowschijfwinnaar Stef Biemans met Spanjaarden over de problemen in hun land. Bijkomend voordeel: hij leerde meteen zijn nieuwe thuisland kennen.

Nienke Schipper

Voetbal is het enige dat de Spanjaarden echt verbindt, ontdekte Stef Biemans tijdens het maken van zijn nieuwe ­serie Brieven aan de rest van Spanje. Het land is compleet verdeeld en gepolariseerd. Dat kwam Biemans goed van pas: “Ik ben dol op conflicten”.

Na het filmen van zijn prijswinnende serie Brieven aan Andalusië zou hij eigenlijk beginnen aan een nieuw programma over landen in Midden-Amerika. Maar daar was hij nog niet klaar voor, vertelt de trotse Zilveren Nipkowschijfbezitter. Zijn vlucht uit Nicaragua lag nog te vers in het geheugen en hij wilde veel liever zijn nieuwe thuisland ontdekken.

Inmiddels woont hij er drie jaar en het maken van de twee series heeft hem goed geholpen om meer van Spanje te begrijpen. “Met een camera erbij stel ik makkelijker lastige vragen dan wanneer ik privé in de kroeg zit”, vertelt de geboren Nijmegenaar op een Amsterdams terras.

De kroeg in

Waar Nederlanders bij Spanje vooral denken aan costa’s, tapas en sangria, gaat Biemans in Brieven aan de rest van Spanje op zoek naar het echte Spanje. Hij bezoekt Baskenland, tien jaar na de wapenstilstand met de Eta. Hij belandt op de Canarische Eilanden en ziet de verwoestende werking van de pandemie op het toerisme en hoe Afrikaanse vluchtelingen nu de hotels bevolken. En hij ontdekt hoe belangrijk het kroegleven is voor de gemiddelde Spanjaard.

Biemans zoekt in beide series vooral naar gewone mensen die de verhalen kunnen vertellen. Hij schrijft ze brieven en laat ze ook brieven terugschrijven. De antwoorden laat hij de mensen zelf voorlezen waardoor je als kijker dicht bij de emoties van de briefschrijver komt.

Brieven schrijven met de hand

De tv-maker kwam op het idee van de brieven omdat hij ook met zijn Nicaraguaanse vrouw Audrey soms schriftelijk communiceert. Dat was hun ooit aangeraden door een relatietherapeut, zodat ze ook dingen konden bespreken die in het dagelijkse leven niet altijd makkelijk op tafel ­komen. “Dat kan ik echt iedereen aanraden. Een goede brief is handgeschreven. Door op die manier je gedachten op papier te zetten denk je extra goed na over wat je wil zeggen en formuleer je zorgvuldiger. Dat geeft een extra laag. En daarbij het heeft ook iets ­romantisch.”

Soms stuurt hij brieven aan een willekeurige straat en wacht af of er een antwoord komt, soms stuurt hij gericht een brief als hij een specifieke vraag heeft aan iemand. In de eerste serie schreef hij zo’n 385 brieven, en inderdaad, veel daarvan met de hand. Een hele opgave voor een linkshandige. Veel brieven worden niet beantwoord, of mensen willen niet meewerken. “Zoals bij de aflevering over Eta, dat is een gevoelig onderwerp, waar veel mensen nog steeds niet over willen praten.”

Halsoverkop het land uit

Met Brieven aan Andalusië onderzocht Biemans de streek waar hij naartoe verhuisde, nadat hij eerst vijftien jaar in Nicaragua had gewoond. Hij stelt zijn nieuwe streekgenoten vragen over armoede, migratie en oud-dictator Franco. Maar en passant vertelt hij in de serie vooral het verhaal over het land dat hij halsoverkop moest verlaten met zijn vrouw en twee jonge kinderen.

Het is inmiddels drie jaar terug dat de ­Nicaraguaanse bevolking in opstand kwam tegen de overheid. Dat ging gepaard met veel geweld en politieke onrust. Het huis waar hij woonde stond in het epicentrum van de onlusten en de kogels vlogen door de straat. Het was nog spannend of ze op tijd bij het vliegveld konden komen. “We waren bang voor de situatie zoals je die nu ziet in Afghanistan.” Het leek logisch om te verhuizen naar Nederland, maar dat bleek een lastige procedure. “Het is moeilijk voor een ­Nicaraguaanse om hier een verblijfsvergunning te krijgen. De hele inburgeringsprocedure voor Audrey zou maanden kosten en die tijd hadden we niet. In Spanje konden we makkelijker terecht.”

Stef Biemans: ‘Ik ben op mijn best bij mensen met wie ik het niet eens ben’. Beeld Maria Consuelo Alcaida / VPRO
Stef Biemans: ‘Ik ben op mijn best bij mensen met wie ik het niet eens ben’.Beeld Maria Consuelo Alcaida / VPRO

In de tweede serie gebruikt Biemans zijn brieven om ook de rest van Spanje te ontdekken. Zo reist hij tijdens het hoogtepunt van de pandemie naar het toeristische Gran Canaria. De grote witte lege hotelcomplexen bieden een bijna post-apocalyptische aanblik, terwijl elders op het eiland Afrikaanse vluchtelingen worden weggestopt in een noodopvang. Het zorgt voor verdeeldheid bij de eilandbewoners.

Om elkaar beter te leren begrijpen probeert Biemans de Spanjaarden en de vluchtelingen met elkaar in contact te brengen. Hij vraagt de jongens om op te schrijven wat hun droom is, wat ze zoeken in Europa. Een van hen antwoordt dat hij helemaal geen plan had toen hij vluchtte, hij wilde gewoon ontsnappen aan de oorlog en het geweld.

“Dat was best confronterend. Toen wij moesten vluchten uit Nicaragua wilden we ook gewoon het land uit, de bestemming maakte niet uit. Dat vluchtelingen een droom nastreven is eigenlijk een heel westerse gedachte.” Onbevooroordeelde journalistiek is volgens Biemans een illusie, je neemt altijd je eigen ideeën en achtergrond mee.

Het schuurt

In dezelfde aflevering spreekt hij de Canarische Sara die overlast ervaart van de vluchtelingen op haar eiland. Als Biemans haar een brief overhandigt van de Malinese Moriba Doumbio, krijgt de anonieme vluchteling plots een stem. Sara haast zich te zeggen dat ze niet racistisch is. Tegen de donkerbruine jongens heeft ze niets, zegt ze, ‘maar de lichte Marokkanen hebben slechte intenties’.

Biemans confronteert Sara met haar racistische uitspraken. Gedecideerd zegt hij dat die opvatting precies past binnen de ­definitie van racisme. Een ongemakkelijke stilte volgt. Die scène was prachtig, zegt Biemans. “Ik ben op mijn best bij mensen met wie ik het niet eens ben. En toen we daar klaar waren dacht ik: ja, hier gebeurde iets tussen ons. Juist omdat het schuurt.”

Hoe is het met Audrey?

Brieven aan Andalusië is ook een heel persoonlijk verhaal over Biemans’ huwelijk met in de hoofdrol zijn Nicaraguaanse vrouw Audrey. Hun relatie komt onder druk te staan door de gedwongen verhuizing. Kijkers zien van heel dichtbij hoe het stel elkaar soms niet begrijpt en hoe ze moeite moeten doen voor hun liefde.

Audrey heeft als Nicaraguaanse chirurg geen zachte landing in Spanje. Ze mag nergens aan de slag en heeft veel moeite met het achterlaten van haar familie en thuisland. Maar inmiddels gaat het beter met haar, vertelt ze. Ze mag haar beroep als arts weer uitoefenen en kwam tijdens het hoogtepunt van de pandemie op een covid-afdeling terecht. “Nog voor er vaccins waren. Ik zag eruit als een astronaut.”

Nu werkt ze weer binnen haar eigen vakgebied als vasculair chirurg. Waarom ze meewerkte aan Biemans eerste prijswinnende serie? “Ik wilde het verhaal van mijn vaderland vertellen. Het knappe aan Stef’s programma’s is dat hij altijd precies de juiste mensen weet te vinden die de verhalen te vertellen.” Biemans vult aan: “En in dit geval was Audrey de aangewezen persoon.”

Ook in de andere afleveringen zoekt Biemans de confrontatie op. Niet om ruzie te maken, maar omdat hij graag verschillende kanten van het verhaal laat zien. “Zo ging ik in de aflevering over cafés bewust op zoek naar een rechts hol. Of ook leuk: in het supporterscafé van Real Madrid vertellen dat ik eigenlijk voor FC Barcelona ben. Dan verandert de sfeer, dat vind ik geweldig. Ja, ik hou onwijs van conflicten.”

Wat zijn volgende project is? Toch die serie over Midden-Amerika. Dit keer niet met brieven, maar met geluiden die iets vertellen over conflicten in die regio. “Die geluiden verzamel ik bijvoorbeeld op straat en aan de hand daarvan wil ik het verhaal vertellen. Bijvoorbeeld over hoe de oorspronkelijke bewoners van Panama te lijden hebben onder de economische groei van het land. Maar dat klinkt zeker heel abstract, hè? Ik weet zelf ook nog niet precies hoe het wordt, dat weet ik pas over een maand of acht.”

Het is duidelijk dat de Nipkowschijf Biemans vleugels heeft gegeven. Het beeldje staat inmiddels in een nisje op de trap in zijn Spaanse huis. “Mijn ouders zeiden: ‘Zet dat ding toch op de trap, waar je er elke dag langsloopt’. Toen dacht ik: Ja, je kunt er ook gewoon heel blij mee zijn.” En dan met een lach: “Een tijdje terug merkte ik dat ik de prijs onwillekeurig aaide als ik erlangs liep.”

Brieven aan de rest van Spanje is vanaf zondag 29 augustus, wekelijks te zien om 20.20 uur bij de VPRO op NPO2.

Lees ook:

Stef Biemans laat de camera dichterbij dan ooit, dat kan hem nog veel brengen, schrijft televisiecolumnist Maaike Bos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden